Wie toegang kreeg, wat er werd gewijzigd, welke systemen probeerden te communiceren en waar het mis dreigde te gaan: het staat allemaal in je logs.
Zonder dit inzicht ben je kwetsbaar voor aanvallen, misconfiguraties en foutgebruik. Met de juiste aanpak worden logs een krachtig middel om risico’s tfe beperken, hacking te detecteren en controle te houden over je digitale omgeving.
1. Authentication Logs
Authentication logs helpen je systemen te beschermen tegen ongewenste toegang. Ze geven inzicht in wie wanneer heeft geprobeerd in te loggen, vanaf welke locatie en of dat gelukt is. Door deze logs goed te monitoren, kun je verdachte patronen herkennen, aanvallen voorkomen en voldoen aan auditverplichtingen.
Wat staat er in een authentication log
Authentication logs registreren elke loginpoging en geven je onder andere deze gegevens:
- Gebruikersnaam die gebruikt werd
- Tijdstip van de poging
- IP-adres of locatie
- Type apparaat of client
- Succesvol of mislukt
- Reden van mislukking (bijvoorbeeld verkeerd wachtwoord)
Deze logs worden gegenereerd door systemen zoals Active Directory, Linux servers, cloudomgevingen zoals Microsoft 365 of tools als Okta en Duo.
Waarom deze logs belangrijk zijn
- Voorkom dat onbekenden ongemerkt toegang krijgen tot systemen
- Herken en blokkeer brute-force aanvallen en credential stuffing
- Ondersteun incidentonderzoek met harde data
- Toon bij een audit aan wie toegang had tot welke systemen
Directe dreigingen herkennen
Door authentication logs in realtime te analyseren, kun je snel ingrijpen bij verdachte activiteit.
Let op deze signalen:
- Meerdere mislukte logins in korte tijd
- Pogingen vanaf ongebruikelijke locaties
- Loginpogingen buiten werktijd
- Inlog vanaf meerdere locaties tegelijk
Zulke signalen wijzen vaak op een poging tot hacking. Moderne tools zoals Microsoft Sentinel, Wazuh of Splunk geven automatische alerts bij afwijkingen in login gedrag.
Incidenten reconstrueren met login logs
Als een systeem wordt gehackt, wil je weten hoe het is gebeurd. Authentication logs vormen de start van elk forensisch onderzoek.
Met deze logs kun je:
- Zien wie er toegang had op het moment van het incident
- Herkennen welke accounts zijn misbruikt
- Controleren of er wijzigingen zijn aangebracht in rechten of accounts
- Tijdlijnen opstellen van verdachte acties
Combineer authentication logs met netwerklogs, systeemlogs en firewall logs om het volledige aanvalspad te reconstrueren.
Aanvallen voorkomen met loganalyse
Door trends in login gedrag te analyseren, voorkom je toekomstige aanvallen.
Voorbeelden van preventieve acties:
- Automatische accountblokkering na X mislukte pogingen
- IP-adressen tijdelijk blokkeren bij brute-force detectie
- Notificaties aan gebruikers bij login vanaf nieuw apparaat
- Multi-Factor Authenticatie verplichten na verdacht gedrag
Deze inzichten kun je koppelen aan threat intelligence. Tools als AlienVault OSSIM of Elastic Security laten je loginpogingen vergelijken met bekende malafide IP’s of aanvalspatronen.
Authentication logs en audits
Authentication logs zijn belangrijk voor compliance en governance. Zonder deze logs kun je vaak niet aantonen wie toegang had tot gevoelige informatie.
Voorbeelden van regelgeving waarbij login-logs verplicht zijn:
- GDPR: logging is nodig om toegang tot persoonsgegevens te traceren
- ISO 27001: vraagt om toegangsbeheer met audit trails
- NIS2: vereist logging van kritieke processen
- SOC 2 en PCI DSS: stellen eisen aan toegangscontrole en logging
Wat auditors controleren:
- Of alle loginpogingen worden gelogd (ook mislukte)
- Of logs veilig worden opgeslagen en niet aanpasbaar zijn
- Of logretentie voldoet aan de vereiste termijn (vaak 1 tot 3 jaar)
Praktische tips
- Activeer logging op alle systemen waar gebruikers op inloggen
- Gebruik centrale logbeheer-oplossingen zoals Graylog, Logstash of SIEM-platformen
- Stel notificaties in op afwijkend login gedrag
- Controleer regelmatig de logs op onbekende gebruikers of IP’s
- Zorg voor encryptie en integriteit van logbestanden
2. Authorization Logs
Authorization logs geven zicht op wie toegang krijgt tot welke acties, data of systemen nadat iemand is ingelogd. Ze registreren machtigingen, rolwijzigingen en het gebruik van rechten binnen applicaties of infrastructuur. Dit type logging is onmisbaar om ongeautoriseerde toegang, misbruik van privileges en insider threats op te sporen.
Wat staat er in een authorization log
Deze logs tonen welke rechten zijn toegekend, gewijzigd of ingetrokken.
Je vindt bijvoorbeeld:
- Aanpassing van gebruikersrollen
- Toekenning van adminrechten
- Pogingen tot toegang tot beveiligde resources
- Veranderingen in machtigingen of groepslidmaatschappen
Bronnen zijn onder andere Active Directory, IAM-platformen zoals Okta of Azure AD, applicaties met rolbeheer en cloudservices zoals AWS IAM.
Risico’s door foutieve rechten
Fout toegewezen rechten zijn een groot risico:
- Gebruikers krijgen te veel toegang en kunnen onbedoeld schade aanrichten
- Adminrechten worden niet ingetrokken na functiewijzigingen
- Rechten blijven actief na uitdiensttreding
- Shadow IT en zelfgemaakte accounts met verhoogde rechten
Zodra een aanvaller via hacking toegang krijgt tot een standaardaccount, worden fout ingestelde rechten een snelweg naar gevoelige systemen.
Misbruik en privilege escalation herkennen
Authorization logs helpen je afwijkend gedrag snel te detecteren. Let op:
- Een niet-admin gebruiker die zichzelf adminrechten toekent
- Tijdelijke accounts die permanente toegang krijgen
- Aanpassingen buiten werkuren of door ongebruikelijke accounts
- Massale aanpassingen aan rechten binnen korte tijd
Dit soort afwijkingen wijzen op misbruik of geautomatiseerde aanvalstools die privilege escalation proberen uit te voeren.
Onderzoek bij incidenten
Bij een datalek of inbraak is de vraag niet alleen wie is binnengekomen, maar vooral wat kon diegene doen. Authorization logs zijn hierbij essentieel.
Ze helpen je:
- Herleiden wie verantwoordelijk is voor een wijziging
- Begrijpen welke systemen en gegevens zijn blootgesteld
- Controleren of rechten misbruikt zijn om toegang uit te breiden
- Achterhalen of een insider met verhoogde rechten betrokken was
Door authorization logs te koppelen aan authentication en systeemlogs ontstaat een compleet beeld van het incident.
Voorkomen van misbruik met logging
Goede logging is de eerste stap richting controle. Door actief te analyseren voorkom je dat machtigingen worden misbruikt of verkeerd worden toegepast.
Preventieve acties:
- Pas least privilege toe: alleen rechten die absoluut nodig zijn
- Automatiseer meldingen bij ongebruikelijke rechtenwijzigingen
- Richt tijdelijke rechten in met automatische intrekking
- Controleer periodiek op overtoewijzing van machtigingen
Tools zoals AWS CloudTrail, Microsoft Entra, Okta System Logs of Auditd bieden gestructureerde authorization logs en integreren met SIEM-platformen voor alerting en analyse.
Rechtenbeheer en compliance
Voor veel organisaties is inzicht in autorisaties een verplichte controlemaatregel. Denk aan:
- ISO 27001: vereist logging van rechtenbeheer en toegangsveranderingen
- NIS2: vraagt expliciet om logging van beheeractiviteiten op kritieke systemen
- GDPR: stelt dat toegang tot persoonsgegevens aantoonbaar beperkt en bewaakt moet worden
- SOC 2: vereist controleerbare logging van toegang en wijziging van rechten
Auditors kijken hierbij naar:
- Volledigheid van logging (wie, wat, wanneer)
- Onveranderbaarheid van logbestanden
- Duidelijke scheiding van gebruikersrollen
- Logretentie en toegang tot historische data
Praktische tips
- Zorg dat alle rechtenwijzigingen worden gelogd, inclusief via API’s
- Maak gebruik van role-based access control (RBAC) met logging op roltoewijzing
- Controleer op gebruikers die tegelijk meerdere gevoelige rollen hebben
- Automatiseer periodieke reviews van machtigingen
- Gebruik centrale monitoring via een SIEM-systeem voor correlatie
3. System Logs
System logs geven diep inzicht in de gezondheid en werking van je besturingssysteem. Ze registreren gebeurtenissen op OS-niveau, zoals foutmeldingen, systeemupdates, kernelwaarschuwingen, en processen die worden gestart of stoppen. Dit maakt ze onmisbaar bij het signaleren van aanvallen, misconfiguraties en technische storingen.
Wat system logs vastleggen
System logs worden automatisch gegenereerd door het besturingssysteem, bijvoorbeeld via Windows Event Viewer of syslog op Linux.
Je vindt er onder andere:
- Opstart- en shutdown-events
- Fouten of waarschuwingen van systeemcomponenten
- Activiteit van systeemservices en achtergrondprocessen
- Kernelmeldingen zoals geheugenfouten of crashes
- Informatie over updates of patches
Deze logs vormen de basis voor technische troubleshooting én security monitoring.
Hacking herkennen via systeemgebeurtenissen
System logs bevatten vaak de eerste aanwijzingen dat een systeem is aangetast.
Let op:
- Onverwachte herstarts van diensten
- Pogingen om systeemservices te stoppen of te vervangen
- Niet-geautoriseerde wijzigingen aan configuratiebestanden
- Vreemde processen die draaien met verhoogde rechten
Veel vormen van hacking beginnen met verkenning van het systeem of misbruik van kwetsbare processen. Deze activiteiten laten sporen na in system logs.
Monitoring in realtime
Door system logs actief te monitoren voorkom je dat kleine fouten uitgroeien tot grote beveiligingsproblemen.
Wat je realtime wilt volgen:
- Start en stop van kritieke services
- Toegang tot systeemresources door onbekende processen
- Herhaalde systeemfouten die wijzen op malware of scriptmisbruik
- Wijzigingen aan systeembestanden of logconfiguraties
Gebruik hiervoor tools als Wazuh, Graylog, NXLog, of Elastic Agent, gekoppeld aan een centraal logplatform of SIEM.
Forensisch onderzoek met system logs
Na een incident zijn system logs van onschatbare waarde bij het reconstrueren van het verloop van de aanval.
Ze helpen je om:
- Te bepalen wanneer een systeem is gecompromitteerd
- Te zien welke processen en gebruikers betrokken waren
- Foutcodes of crashes te koppelen aan malafide activiteit
- Tijdlijnen te bouwen voor incident response
Combineer system logs met andere bronnen zoals firewall en authentication logs voor compleet inzicht.
Onderhoud en systeemverharding
Naast security helpen system logs ook bij preventief onderhoud en het verbeteren van je infrastructuur.
Denk aan:
- Herkennen van terugkerende fouten in drivers of hardware
- Signaleren van incompatibele updates of patches
- Detecteren van prestatieproblemen of instabiele services
- Uitvoeren van baseline-analyses voor normale systeemprestaties
Door system logs goed te analyseren, kun je kwetsbaarheden dichten voordat ze worden misbruikt bij een aanval.
Compliance en logbeheer
System logs zijn vaak verplicht binnen audittrajecten en voldoen aan regelgeving.
Voorbeelden van eisen:
- Logging van systeemactiviteit op server- en netwerkniveau
- Alleen-lezen logbestanden met controlemogelijkheid
- Retentie van logdata tussen 1 en 3 jaar, afhankelijk van branche
- Toegangscontrole tot logarchieven
- Detectie van pogingen om logs te manipuleren of wissen
Zorg dat logs automatisch worden opgeslagen in een extern logarchief of SIEM-oplossing.
Praktische tips
- Schakel system logging in op alle kritieke systemen
- Stel logrotatie in om opslagproblemen te voorkomen
- Gebruik monitoringregels op foutcodes en kernelmeldingen
- Versleutel logbestanden bij opslag en transport
- Gebruik checksumvalidatie om logintegriteit te garanderen
4. Application Logs
Application logs laten zien wat er binnen softwaretoepassingen gebeurt tijdens gebruik. Ze registreren foutmeldingen, gebruikersacties, transacties, systeeminteracties en prestaties. Deze logs zijn essentieel om applicatieproblemen op te lossen én om verdachte activiteiten of aanvallen snel op te sporen.
Wat application logs vastleggen
Elke applicatie genereert logbestanden met unieke structuur, afhankelijk van de technologie en omgeving.
Je ziet daarin bijvoorbeeld:
- Gebruikersinteracties (in- en uitloggen, klikken, transacties)
- Foutmeldingen of exceptions
- Informatie over API-calls en integraties
- Tijdstempels en gebruikers-ID’s
- Runtime events zoals geheugen- of laadtijden
Webapplicaties, mobiele apps, back-end systemen en SaaS-platformen genereren allemaal hun eigen logs.
Aanvallen herkennen in applicatielogs
Aanvallers proberen vaak via de applicatielaag toegang te krijgen tot gevoelige data of systemen.
Let op deze signalen:
- SQL-query’s met verdachte patronen
- Invoervelden met scripts of code-injecties
- Meerdere foutmeldingen op dezelfde actie binnen korte tijd
- Toegang tot verborgen of afgeschermde routes
Veel vormen van hacking maken gebruik van kwetsbaarheden in applicaties, zoals SQL-injectie, XSS of onveilige API’s. Application logs laten precies zien waar deze pogingen plaatsvinden.
Monitoring van applicatiegedrag
Met realtime loganalyse kun je afwijkend gedrag direct detecteren.
Belangrijke focuspunten:
- Vreemd gebruik van functies (bijvoorbeeld onverwacht hoge aantallen verzoeken)
- Verzoeken van onbekende of geblokkeerde IP-adressen
- Mislukte loginpogingen via de applicatie
- Tijdsduur van transacties of foutpercentages die plotseling stijgen
Gebruik tools als Elastic APM, Datadog Logs, Loggly of New Relic om application logs op schaal te verzamelen en analyseren.
Incidentonderzoek met applicatielogs
Application logs maken het mogelijk om het exacte pad van een aanvaller of fout te reconstrueren.
Tijdens forensisch onderzoek achterhaal je hiermee:
- Welke gebruiker welke actie heeft uitgevoerd
- Welke fouten of afwijkingen voorafgingen aan het incident
- Hoe data is gemanipuleerd of misbruikt
- Of externe systemen of API’s betrokken waren
Door deze logs te combineren met authentication- en system logs ontstaat een compleet beeld van het incident.
Verbeteringen en preventie op basis van loganalyse
Application logs zijn niet alleen nuttig bij incidenten, maar ook voor kwaliteitscontrole en doorontwikkeling.
Wat je ermee kunt verbeteren:
- Fouten detecteren en bugs sneller oplossen
- Beveiligingslekken in de code of configuratie achterhalen
- Prestaties verbeteren door knelpunten in te zien
- Beveiligingsmaatregelen testen (bijvoorbeeld input validatie en rate limiting)
Regelmatige analyse helpt je om kwetsbaarheden te verhelpen vóórdat ze worden gebruikt bij een aanval.
Voldoen aan regelgeving
Application logs dragen bij aan het voldoen aan privacy- en beveiligingsregels.
Belangrijke eisen:
- Logging van datatoegang (wie heeft wat geraadpleegd of aangepast)
- Bewaren van loggegevens voor audits
- Toegangsbeheer tot logdata (niet iedereen mag logs zien)
- Logging van fouten en systeemmeldingen die impact hebben op gebruikers
Zorg dat je logs niet alleen opslaat, maar ook actief gebruikt om inzicht te houden in gedrag en risico’s.
Praktische tips
- Activeer logging op applicatie-, API- en foutniveau
- Structureer logs (JSON of syslog-formaat) voor eenvoudige analyse
- Monitor logs met drempelwaardes en automatische meldingen
- Zorg voor logrotatie en veilige opslag
- Voorkom logging van gevoelige persoonsgegevens in platte tekst
5. Network Logs
Network logs geven inzicht in al het verkeer dat door je netwerk beweegt. Ze registreren verbindingen tussen apparaten, datastromen, gebruikte poorten, protocollen en herkomst van verkeer. Door deze logs goed te analyseren, kun je bedreigingen vroegtijdig signaleren en aanvallen vanaf buiten of binnen het netwerk herkennen.
Wat network logs registreren
Elke verbinding laat sporen achter in de netwerklogboeken. Afhankelijk van de configuratie bevatten deze logs:
- Bron- en doel-IP-adressen
- Gebruikte poorten en protocollen
- Tijdstip van verbinding
- Verkeerstype (inbound of outbound)
- Verkeersvolume (bytes in/uit)
- Verbindingsduur en status
Bronnen van network logs zijn onder meer routers, switches, firewalls, load balancers, en netwerk monitoring tools zoals NetFlow, sFlow of Zeek.
Aanvallen en afwijkingen herkennen
Netwerkverkeer dat afwijkt van normaal gedrag is vaak een indicatie van een aanval of voorbereiding daarop.
Waarschuwingssignalen:
- Verkeer naar bekende command-and-control servers
- Pogingen tot toegang op ongebruikelijke poorten
- Lateral movement tussen interne systemen
- Verkeer met abnormale pieken in volume
- DDoS-aanvallen zichtbaar door grote hoeveelheden gelijktijdige requests
Bij hacking wordt vaak gebruik gemaakt van netwerkverkeer om toegang te verkrijgen, data te exfiltreren of systemen te verkennen. Network logs maken deze stappen zichtbaar, mits je weet waar je op moet letten.
Realtime netwerkmonitoring
Netwerklogs in realtime analyseren helpt je sneller reageren op dreigingen.
Focus op:
- Onbekende of verdachte IP-adressen
- Verbindingen buiten kantooruren
- Interne apparaten die contact zoeken met onbekende hosts
- Hoogfrequent verkeer vanaf of naar één systeem
Gebruik hiervoor tools zoals ntopng, Suricata, Zeek, of Wireshark voor diepgaand netwerkzicht. SIEM-oplossingen zoals Splunk, ELK Stack, of IBM QRadar koppelen netwerklogs aan andere logtypes voor correlatie.
Incidentonderzoek op netwerklaag
Network logs helpen bij het reconstrueren van het aanvalspad en het blootleggen van datalekken.
Je ontdekt hiermee:
- Hoe een aanvaller binnenkwam (bijv. via een open poort of ongepatchte service)
- Welke systemen met elkaar communiceerden tijdens het incident
- Of er data is verstuurd naar externe locaties
- Welke route een aanvaller heeft gevolgd binnen het netwerk
Vooral bij geavanceerde hackingcampagnes speelt netwerkforensics een belangrijke rol.
Voorkomen van netwerkincidenten
Door trends in netwerkgedrag te analyseren kun je aanvallen vroeg detecteren of zelfs voorkomen.
Preventieve maatregelen op basis van loganalyse:
- Automatisch blokkeren van IP’s met verdacht gedrag
- Verfijnen van firewallregels op basis van verkeerstrends
- Instellen van alerts bij pogingen tot interne verplaatsing (lateral movement)
- Beperken van openstaande poorten tot wat strikt nodig is
Logdata kan ook worden gekoppeld aan threat intelligence feeds om bekende malafide adressen direct te detecteren en blokkeren.
Network logs en compliance
Netwerklogging is vaak vereist binnen sectoren waar gevoelige data wordt verwerkt.
Vereisten per norm kunnen zijn:
- Logging van alle netwerkactiviteit op kritieke systemen
- Beveiligde opslag van logdata tegen manipulatie
- Centrale monitoring van verbindingen en datastromen
- Retentie van logs voor een bepaalde periode (vaak 12 tot 36 maanden)
- Volledige audittrail van dataverkeer richting externe partijen
Zorg voor logging op netwerkapparatuur én eindpunten voor een compleet beeld.
Praktische tips
- Activeer NetFlow of sFlow op routers en switches
- Bewaar logs extern en versleuteld
- Stel logging in per segment (intern, extern, DMZ)
- Monitor verkeer tussen interne systemen, niet alleen naar buiten
- Automatiseer blokkades via integratie met threat feeds of NIDS
6. Firewall Logs
Firewall logs laten zien welk netwerkverkeer wordt toegestaan of geblokkeerd door je firewall. Ze vormen een directe afspiegeling van wat jouw infrastructuur probeert binnen te komen — of juist te verlaten. Door deze logs actief te analyseren, kun je bedreigingen tijdig ontdekken en voorkomen dat aanvallers grip krijgen op je netwerk.
Wat firewall logs vastleggen
Elke poging tot netwerkcommunicatie die langs een firewall gaat, wordt geregistreerd.
Voorbeelden van data in firewall logs:
- Bron- en doel-IP
- Gebruikte poorten en protocollen
- Tijdstip en duur van de verbinding
- Of de actie werd toegestaan of geblokkeerd
- Firewallregel die van toepassing was
- Eventuele waarschuwingen of meldingen van intrusion attempts
Logs zijn afkomstig van next-gen firewalls zoals Fortinet, Palo Alto, Cisco ASA of open-source oplossingen zoals pfSense en iptables.
Hackingpogingen identificeren
Veel hacking begint met het scannen van poorten, het testen van open diensten of brute-force pogingen via kwetsbare applicaties. Firewall logs laten precies zien wanneer deze activiteiten plaatsvinden.
Let op:
- Herhaalde pogingen vanaf hetzelfde IP naar verschillende poorten
- Verkeer op ongebruikelijke tijden of vanaf onbekende locaties
- Geblokkeerde verbindingen op administratieve poorten (bijv. RDP of SSH)
- Meerdere mislukte toegangsverzoeken binnen korte tijd
Deze patronen wijzen vaak op scanning, reconnaissance of exploitpogingen. Door firewall logs goed te interpreteren, detecteer je hacking in een vroeg stadium.
Real-time monitoring van je netwerkgrens
Firewall logs zijn je eerste verdedigingslinie. Ze tonen aan wat je firewall daadwerkelijk tegenhoudt of doorlaat.
Belangrijke signalen:
- Toegestane verbindingen van IP-adressen die eerder geblokkeerd werden
- Verkeer naar en van landen waar je normaal geen zaken mee doet
- Interne systemen die uitgaand verkeer genereren zonder verklaring
- Backdoor-verkeer dat door standaardregels glipt
Gebruik centrale logsystemen zoals Graylog, Splunk, of Elastic om firewall logs te verzamelen, analyseren en alerting toe te passen.
Incident response en firewall logs
Bij een beveiligingsincident geven firewall logs antwoord op vragen als:
- Hoe kwam het verkeer binnen of eruit?
- Werd er data exfiltratie gedetecteerd?
- Welke firewallregels waren actief tijdens het incident?
- Was er sprake van misconfiguratie of zwakke policies?
Firewall logs tonen de exacte toegangsroute van een aanvaller of een verdachte verbinding. Samen met network en system logs vormen ze een krachtige basis voor forensisch onderzoek.
Verdediging versterken met logdata
Analyse van firewall logs helpt je bij het verbeteren van je verdedigingsmaatregelen.
Toepassingen:
- Blokkeren van herhaald malafide verkeer op IP- of landniveau
- Aanpassen van regels op basis van herkende aanvalspatronen
- Beperken van outbound-verkeer tot noodzakelijke bestemmingen
- Detecteren van shadow IT of ongeautoriseerde services in je netwerk
Hackingcampagnes worden vaak pas opgemerkt nadat ze succesvol zijn. Firewall logs geven je de mogelijkheid om preventief te handelen.
Voldoen aan logvereisten
Firewall logs zijn noodzakelijk voor veel compliance- en audittrajecten.
Veelvoorkomende vereisten:
- Logging van inbound én outbound verkeer
- Behouden van logs voor minimaal 12 maanden
- Geen mogelijkheid tot manipulatie van logbestanden
- Logmonitoring op kritieke netwerkniveaus
- Documentatie van wijzigingen aan firewall policies
Zorg dat je firewall logs extern bewaart, liefst in een gescheiden, versleutelde omgeving.
Praktische tips
- Log alle verkeersstromen, ook geblokkeerde pogingen
- Maak onderscheid tussen interne, DMZ en externe netwerken
- Automatiseer alerts op basis van specifieke regels of drempelwaarden
- Monitor ook outbound verkeer om exfiltratie te detecteren
- Documenteer welke firewallregels gekoppeld zijn aan welke risico’s
7. Database Logs
Database logs leggen alles vast wat er gebeurt binnen je databasesysteem. Van uitgevoerde query’s tot mislukte toegangspogingen, deze logs bieden inzicht in wie, wanneer en hoe data wordt geraadpleegd of aangepast. Ze zijn onmisbaar voor zowel databeveiliging als foutopsporing.
Wat database logs registreren
Databases zoals MySQL, PostgreSQL, Oracle en SQL Server genereren standaard meerdere soorten logs.
Typische gegevens in database logs:
- Uitgevoerde SQL-query’s
- Veranderingen in data of tabellen
- Toegangspogingen (geslaagd of geweigerd)
- Gebruikers-ID’s en IP-adressen
- Foutmeldingen of query time-outs
Naast algemene logs zijn er vaak aparte auditlogs voor compliance en replicatielogs voor synchronisatie-issues.
Aanvallen herkennen in database logs
Databanken zijn vaak het primaire doelwit bij hacking omdat ze directe toegang geven tot gevoelige gegevens. Aanvallers gebruiken technieken zoals SQL-injectie of misbruik van privileges om toegang te krijgen.
Let op deze signalen:
- Query’s met
' OR 1=1 --of andere injectiepatronen - Verzoeken vanaf onbekende of externe IP-adressen
- Pogingen tot toegang tot verborgen tabellen of admin-data
- Abnormaal hoge aantallen query’s in korte tijd
Goede logging helpt je zulke hackingpogingen snel te herkennen en te blokkeren voordat er schade ontstaat.
Monitoring van datagebruik
Real-time analyse van database logs geeft je controle over hoe je data wordt benaderd.
Wat je wilt monitoren:
- Toegang buiten werkuren of vanaf ongebruikelijke locaties
- Wijzigingen aan structuur van tabellen of rechten
- Gebruikers die grote hoeveelheden data downloaden
- Pogingen tot toegang tot velden met persoonsgegevens
Tools als Percona Monitoring, pgAudit, Oracle Audit Vault, en Microsoft SQL Server Audit helpen je met uitgebreide logging en alerting.
Onderzoek en forensics op databaseniveau
Bij een datalek of ongeautoriseerde wijziging bieden database logs helderheid over:
- Wie er toegang had tot welke gegevens
- Wat er is aangepast of geraadpleegd
- Wanneer de actie plaatsvond
- Vanaf welk systeem of IP de query werd uitgevoerd
Deze informatie is noodzakelijk voor incidentonderzoek, maar ook voor juridische onderbouwing bij datalekken of compliance-schendingen.
Beveiliging versterken met loganalyse
Analyse van database logs helpt je bij het voorkomen van toekomstige aanvallen en fouten.
Voorbeelden van maatregelen:
- Automatisch blokkeren van IP’s bij verdachte query’s
- Limiteren van queryfrequentie per gebruiker
- Waarschuwingen bij pogingen om beveiligde tabellen te benaderen
- Invoeren van strictere toegangsregels op gevoelige datasets
Veel organisaties worden pas na een succesvolle hackingcampagne bewust van hun zwakke plekken in databasebeveiliging. Loganalyse geeft je hier vroegtijdig grip op.
Voldoen aan wet- en regelgeving
Voor databescherming zijn database logs vaak verplicht in audits en onder toezicht van regelgeving.
Typische vereisten:
- Vastleggen van datatoegang op persoonsniveau
- Loggen van wijzigingen aan databaserechten en -structuur
- Logretentie van 1 tot 3 jaar, afhankelijk van branche
- Bescherming van logdata tegen manipulatie
- Toegankelijkheid voor auditors en toezichthouders
Frameworks zoals GDPR, SOX, HIPAA en PCI DSS stellen allemaal eisen aan database logging.
Praktische tips
- Activeer query-, fout- en auditlogs op alle databases
- Houd logs gescheiden van de productieomgeving
- Versleutel logbestanden tegen manipulatie
- Combineer logging met role-based access control
- Gebruik dashboards voor realtime inzicht in datagebruik
8. Security Logs
Security logs registreren alle beveiligingsgerelateerde gebeurtenissen binnen je infrastructuur. Ze komen van beveiligingstools zoals antivirussoftware, EDR-systemen, intrusion detection tools, SIEM-platformen en vulnerability scanners. Deze logs vormen de kern van je detectie- en reactiecapaciteit bij aanvallen.
Wat security logs vastleggen
Security logs verschillen per bron, maar bevatten vaak:
- Malwaredetecties en quarantaineacties
- Firewall- en IDS/IPS-alerts
- Endpoint activiteiten (USB, processen, wijzigingen)
- Patchstatus en scanresultaten
- Policy violations of ongeautoriseerde acties
- Gebruikersgedrag en gedragsanalyses
Deze logs worden vaak gecentraliseerd in SIEM-systemen zoals Splunk, Elastic Security, LogRhythm of Microsoft Sentinel.
Hacking detecteren via security logs
Security logs zijn vaak de eerste plaats waar een actieve aanval wordt zichtbaar. Ze geven je realtime inzicht in verdachte of malafide activiteiten.
Let op:
- Pogingen tot privilege escalation
- Malware die via een e-mailbijlage wordt geopend
- Scripts of processen die buiten beleid draaien
- Verkeer naar IP’s gelinkt aan command-and-control servers
- Onverwachte aanpassingen aan systeeminstellingen
Zonder security logging is hacking vaak pas merkbaar als de schade al is aangericht.
Alerting en correlatie van gebeurtenissen
Security logs krijgen pas echt waarde als je ze samenbrengt en automatisch analyseert.
Belangrijke toepassingen:
- Realtime alerts bij afwijkend gedrag of bekende aanvalspatronen
- Correlatie van verschillende logtypes (bijv. loginpogingen + malwareactie)
- Detectie van indicatoren van compromis (IoC’s)
- Toepassing van MITRE ATT&CK-matrix voor gedragsherkenning
Door security logs slim te correleren, zie je wat afzonderlijke systemen niet los van elkaar kunnen detecteren.
Incident response en onderzoek
Security logs geven je het overzicht én de details die nodig zijn bij incidentresponse.
Ze helpen je met:
- Vaststellen van het beginpunt van een aanval
- Bepalen welke systemen zijn geraakt
- Begrijpen hoe een dreiging zich heeft verspreid
- Documenteren van responsmaatregelen en effectiviteit
Zeker bij gerichte hackingcampagnes of ransomware-aanvallen zijn security logs onmisbaar voor containment en herstel.
Proactieve verdediging met logging
Naast detectie bieden security logs ook input voor verbetering van je beveiliging.
Praktische toepassingen:
- Bijwerken van blocklists en firewallregels
- Aanpassen van toegangsrechten en segmentatie
- Verbeteren van endpoint policies
- Verhogen van gebruikersbewustzijn op basis van loggegevens
Security logs helpen je aanvallen te voorkomen door inzicht te geven in kwetsbaarheden en misbruik.
Voldoen aan compliance-eisen
Bijna elke regelgeving op het gebied van informatiebeveiliging vereist logging van beveiligingsgebeurtenissen.
Veelvoorkomende eisen:
- Logging van alle beveiligingsmeldingen en acties
- Retentie en bescherming van logdata
- Mogelijkheid tot reconstructie van beveiligingsincidenten
- Toegankelijkheid van logs voor audits en verantwoording
- Detectie van en reactie op verdachte gebeurtenissen binnen een vastgestelde tijd
Voorbeelden: ISO 27001, NIS2, SOC 2, GDPR, PCI DSS.
Praktische tips
- Integreer zoveel mogelijk beveiligingstools in je SIEM
- Stel duidelijke alertregels op met prioriteitsniveaus
- Gebruik threat intelligence feeds voor betere context
- Archiveer logs veilig en onwijzigbaar
- Voer regelmatige tests uit op je logging en detectiecapaciteit
9. Audit Logs
Audit logs registreren wie wat heeft gedaan binnen een systeem, applicatie of netwerk. Ze vormen een chronologisch overzicht van alle belangrijke acties: wijzigingen aan instellingen, toegang tot gevoelige gegevens, systeemaanpassingen en beheertaken. Daarmee zijn ze onmisbaar voor verantwoording, forensisch onderzoek en het aantonen van naleving.
Wat audit logs vastleggen
Audit logs zijn gedetailleerd en specifiek gericht op acties met impact. Voorbeelden:
- Wijzigingen aan gebruikersrechten of toegangsinstellingen
- Aangemaakte, verwijderde of aangepaste accounts
- Toegang tot gevoelige bestanden of gegevens
- Aanpassingen aan configuraties of policies
- Beheeracties door systeem- of applicatiebeheerders
Bronnen zijn onder andere besturingssystemen, cloudplatformen (zoals AWS CloudTrail, Azure Activity Logs), databases en applicaties met auditfunctionaliteit.
Misbruik en fouten opsporen
Audit logs maken het mogelijk om met zekerheid te zeggen wie wat heeft gedaan. Ze helpen bij het ontdekken van:
- Ongeautoriseerde wijzigingen aan beveiligingsinstellingen
- Beheeracties die buiten protocol zijn uitgevoerd
- Interne pogingen tot toegang tot vertrouwelijke data
- Schendingen van het vier-ogenprincipe of escalatie van privileges
Veel hackingcampagnes richten zich op het manipuleren van instellingen en accounts — audit logs geven exact weer waar en wanneer dat gebeurde.
Forensisch onderzoek bij incidenten
Audit logs vormen de ruggengraat van elk incidentonderzoek. Ze beantwoorden vragen als:
- Wie heeft een kritieke wijziging doorgevoerd?
- Is een bepaalde gebruiker gecompromitteerd?
- Wanneer is toegang verkregen tot gevoelige informatie?
- Zijn er sporen van cover-up, zoals verwijderde logregels?
Zonder betrouwbare audit logs blijft de impact van een incident vaag en moeilijk aantoonbaar.
Preventieve beveiliging via auditing
Door audit logs actief te monitoren en analyseren kun je incidenten voorkomen of tijdig detecteren.
Mogelijke toepassingen:
- Automatisch melden van risicovolle acties (bijv. admin wordt verwijderd)
- Alerting op wijzigingen buiten werktijden
- Detectie van afwijkend gedrag binnen beheertaken
- Beperken van machtigingen op basis van loganalyse
Tools zoals Auditd, AWS CloudTrail, Microsoft Entra Logs, Splunk en SIEMs bieden krachtige mogelijkheden voor auditlogverwerking en rapportage.
Verantwoordelijkheid en naleving aantonen
Audit logs zijn vaak verplicht binnen sectorspecifieke wetgeving en internationale standaarden.
Veelvoorkomende compliance-eisen:
- Logging van alle systeem- en gebruikerswijzigingen
- Bescherming van logs tegen aanpassing of verwijdering
- Toegankelijkheid van logs voor interne en externe audits
- Retentie van logs voor een vooraf bepaalde periode
- Mogelijkheid tot volledige reconstructie van gebeurtenissen
Voorbeelden: GDPR, ISO 27001, NIS2, SOC 2, HIPAA, PCI DSS.
Hacking voorkomen door auditlogs serieus te nemen
Audit logging is meer dan een compliance-vinkje. Het is een krachtig wapen tegen hacking. Elke aanval waarbij rechten worden gewijzigd, accounts worden misbruikt of systemen worden aangepast, laat sporen achter — mits audit logs goed zijn geconfigureerd en veilig bewaard blijven.
Praktische tips
- Activeer auditing op alle kritieke systemen, inclusief cloudservices
- Bewaar logs centraal, versleuteld en alleen-lezen
- Automatiseer meldingen op risicovolle acties
- Voer periodiek logreviews uit met meerdere betrokken afdelingen
- Zorg voor duidelijke rolverdeling: wie mag wat inzien en aanpassen
10. De belangrijkste take aways
Dit zijn de belangrijkste inzichten als je logging serieus wilt inzetten voor cybersecurity. Zonder goede logs kun je geen aanvallen herkennen, geen hacking stoppen en geen verantwoording afleggen.
1. Geen logging = geen inzicht
Zonder logs kun je geen incident onderzoeken of verantwoording afleggen. Je mist bewijs bij fouten, misbruik of aanvallen.
2. Log wat telt
Log niet alles, maar focus op toegangscontrole, fouten, wijzigingen en netwerkverkeer. Structuur is belangrijker dan volume.
3. Analyse moet realtime zijn
Hacking stopt je niet met logs die je pas weken later bekijkt. Realtime alerting is noodzakelijk om schade te voorkomen.
4. Combineer bronnen
Alleen door authentication, network en security logs te combineren krijg je het volledige beeld. Losse logtypes missen context.
5. Hacking laat sporen achter
Elke aanval veroorzaakt logactiviteit. Als je weet waar je moet kijken, kun je vroeg ingrijpen.
6. Logging is verplicht
Regelgeving als GDPR en NIS2 eisen logging van toegang en wijzigingen. Zonder logs voldoe je niet aan audits.
7. Logging is geen IT-feestje
Ook processen, beleid en verantwoordelijkheden moeten kloppen. Zorg voor duidelijke afspraken over beheer en toegang.
8. Gebruik logs actief
Logging is geen archief. Zet loganalyse in om risico’s te verkleinen, beleid te verbeteren en aanvallen te voorkomen.
