Organisaties worden steeds vaker geconfronteerd met strengere eisen, complexe samenwerkingen en groeiende afhankelijkheid van technologie. De druk om te handelen neemt toe, terwijl toezicht, aansprakelijkheid en risico’s sneller samenkomen dan ooit. Informatiebeveiliging staat daardoor niet meer los van strategische besluitvorming, zeker wanneer een incident zoals hacking niet alleen systemen raakt, maar ook vertrouwen.
Hoe kunnen organisaties zichzelf weerbaarder maken en tegelijk voldoen aan wat nu en straks wordt verwacht?
1. Strategische impact van de Cyberbeveiligingswet voor organisaties
De Cyberbeveiligingswet verankert dat informatiebeveiliging niet langer een technisch iets is, maar onderdeel van bestuurlijke verantwoordelijkheid. Organisaties moeten nu permanent sturen op risico, melding en leveranciersregie. Bestuurders risiceren persoonlijke aansprakelijkheid bij falend toezicht, toezichthouders krijgen meer bevoegdheden, en compliance wordt een zaak van de hele organisatie.
Deze wet is de nationale vertaling van de Europese NIS2-richtlijn en legt vast wat op organisaties afkomt. Het kader werkt uniform over sectoren heen en stelt hogere eisen aan besturing, samenwerking in de keten en aantoonbare beveiligingsmaatregelen.
Voor wie geldt de wet?
De wet richt zich op entiteiten waarvan uitval of verstoring aanzienlijke maatschappelijke of economische schade kan veroorzaken. Dat zijn niet alleen nutsbedrijven of overheden, maar ook aanbieders van IT‑diensten, datacenters, logistieke platforms, cloudleveranciers, financiële instellingen en softwarebedrijven.
NIS2 maakt onderscheid tussen “essentiële entiteiten” en “belangrijke entiteiten”. De reikwijdte is aanzienlijk uitgebreid: organisaties die voorheen buiten regulering vielen kunnen nu verplichtingen krijgen als hun diensten kritisch blijken binnen ketens.
Ook als je geen primaire dienstverlener bent, maar onderdeel van de leveringsketen, kan jouw organisatie alsnog onder de wet vallen.
Drie kernverplichtingen
- Zorgplicht: verplichting om op basis van actuele risicoanalyses passende technische én organisatorische maatregelen te treffen en te onderhouden.
- Meldplicht: incidenten met substantiële impact moeten binnen 24 uur gemeld worden bij bevoegde autoriteiten, met vervolgrapportage binnen 72 uur.
- Registratieplicht: organisaties binnen scope worden opgenomen in een centraal register zodat toezicht gericht werkt.
Het voldoen aan deze verplichtingen vereist dat meldstructuren getest zijn, rolverdelingen helder zijn en beveiligingsmaatregelen aantoonbaar werken.
Bevoegdheden van toezichthouders
Toezichthouders krijgen instrumenten om naleving te controleren en af te dwingen:
- Recht om audits, inspecties en informatieverzoeken uit te voeren
- Bindende aanwijzingen uitvaardigen bij tekortkomingen
- Publicatie van non‑compliance verplicht stellen
- Opeisen van herstelmaatregelen binnen korte termijnen
Deze bevoegdheden versterken toezichtkracht en zorgen dat compliance niet vrijblijvend blijft.
Verantwoordelijkheid en persoonlijke aansprakelijkheid van bestuurders
Bestuurders zijn wettelijk verplicht om toezicht te houden op informatiebeveiliging. Ze moeten:
- Aantoonbare keuzes maken op basis van risicoanalyses
- Middelen toewijzen voor uitvoering, toetsing en bijsturing
- Beveiliging integreren in strategische besluitvorming
- Rapportages kritisch beoordelen en bijsturen bij afwijkingen
Nieuw is dat persoonlijke aansprakelijkheid expliciet kan gelden: bij ernstig of structureel falen kan een bestuurder zelf juridisch verantwoordelijk worden gehouden. Dit betekent dat bestuurders niet alleen de organisatie vertegenwoordigen, maar zelf kunnen worden aangesproken op boetes, dwangsommen of andere sancties.
Deze ontwikkeling zorgt ervoor dat beveiliging geen externe factor blijft, maar frontstage in bestuursdiscussies komt.
Fasering en voorbereiding
De wet wordt gefaseerd ingevoerd, maar de druk om voor te bereiden is al actueel. Voorafgaand aan de formele inwerkingtreding:
- Wordt de wetstekst vastgelegd en sectorale uitwerkingen uitgewerkt
- Worden toezichthouders aangewezen en meldstructuren ingericht
- Worden organisaties ingedeeld, geregistreerd en geaudit
- Wordt communicatie over verwachtingen, sancties en toetsing verspreid
Organisaties die al starten met audits, risicoanalyses en governancebekrachtiging, bouwen een voorsprong. Wachten tot de formele datum leidt tot operationele druk en beperkte marge voor correcties.
Effecten op bedrijfsvoering
- Beveiliging raakt alle domeinen: HR, inkoop, compliance, public affairs en ICT moeten samenwerken.
- Incidenten worden juridische gebeurtenissen: meldingen, rapportages en externe verificatie zijn verplicht.
- Leveranciers en ketenpartners vallen binnen de zorgplicht: hun zwaktes zijn jouw verantwoordelijkheid.
- Effectiviteit moet aantoonbaar zijn: audits, controles en metingen horen structureel bij processen.
- Wie pas bij een incident ontdekt dat procedures ontbreken of rolverdeling onduidelijk is, zit juridisch al in gevaar.
De impact gaat verder dan regels: het dwingt tot een cultuur en aanpak van beheer, sturing en verantwoording die proactief, transparant en adaptief is.
2. Normen als fundament voor structurele informatiebeveiliging
Organisaties hebben richtlijnen nodig om informatiebeveiliging concreet en aantoonbaar te maken. Wetgeving zoals de Cyberbeveiligingswet stelt verplichtingen, maar normen geven inhoud aan wat er operationeel moet gebeuren. Ze zorgen voor consistentie tussen beleid, processen en maatregelen — en maken het mogelijk om informatiebeveiliging te verankeren in de dagelijkse praktijk.
De rol van normen in sturing en naleving
Normen bieden een raamwerk dat risico’s vertaalt naar acties. Waar de wet vraagt om ‘passende maatregelen’, geven normen structuur aan hoe die maatregelen ingericht, beheerd en beoordeeld worden. Normen maken het mogelijk om informatiebeveiliging niet alleen af te spreken, maar ook te toetsen en bij te stellen.
Organisaties die al werken met normenkaders zoals ISO 27001 of NEN 7510 hebben een voorsprong. Deze normen maken het mogelijk om wetgeving zoals de Cyberbeveiligingswet aantoonbaar en controleerbaar te implementeren, in samenhang met andere beleidsdomeinen zoals privacy, ketenverantwoordelijkheid en risicomanagement.
ISO 27001 als kern van het ISMS
ISO 27001 is een internationaal erkend raamwerk voor het inrichten van een Information Security Management System (ISMS). De norm dwingt organisaties om risico’s structureel in kaart te brengen, beveiligingsmaatregelen te kiezen en cyclisch te verbeteren. Daarbij hoort ook het instellen van controles, verantwoordelijkheden en documentatie die nodig zijn om de effectiviteit van maatregelen te bewaken.
De kracht van ISO 27001 ligt in de procesmatige benadering: het sluit aan op beleid, uitvoering, evaluatie en verbetering. Daarmee is het ISMS niet iets dat naast de organisatie staat, maar onderdeel wordt van sturing en besluitvorming.
NEN 7510: sectorspecifiek, maar breder toepasbaar
NEN 7510 is ontwikkeld voor de zorgsector, met focus op de bescherming van medische gegevens en patiëntveiligheid. Toch bevat de norm waardevolle methoden en beheersmaatregelen die ook buiten de zorg toepasbaar zijn — mits afgestemd op de sectorcontext.
Organisaties die met persoonsgegevens, vertrouwelijke klantinformatie of maatschappelijke processen werken, kunnen onderdelen van NEN 7510 inzetten als verdieping op ISO 27001. Denk aan logging, toegangsbeheer en beschikbaarheidsmaatregelen die verder gaan dan het generieke normenkader.
Aanvullende normen voor specifieke thema’s
Normgebruik kan modulair worden opgebouwd. Aanvullende normen helpen bij verdieping van specifieke onderdelen:
- ISO 27701: privacybeheer en verwerking van persoonsgegevens
- ISO 27005: risicobeoordeling en dreigingsmodellering
- ISO 22301: bedrijfscontinuïteit en herstel na verstoringen
- NEN 7513: logging en toegangscontrole
- ISO 31000: generiek risicomanagement
Door deze normen te combineren ontstaat een robuust en integraal kader dat aansluit op wetgeving én praktijk.
Van norm naar werkproces
Een norm is pas waardevol als deze doorwerkt in processen. Dat betekent dat informatiebeveiliging zichtbaar moet zijn in de manier waarop beslissingen genomen worden, projecten worden opgezet en leveranciers worden gekozen. Belangrijke acties zijn:
- Integreren van beveiligingseisen in inkoop, aanbestedingen en contractmanagement
- Verankeren van rollen en verantwoordelijkheden in functieprofielen en procesbeschrijvingen
- Inrichten van periodieke toetsmomenten: audits, penetratietesten, risico-updates
- Koppelen van maatregelen aan KPI’s zoals tijd tot detectie, herstelcapaciteit of auditbevindingen
- Realiseren van continu bewustzijn via trainingen, simulaties en realistische scenario’s
Normgebruik vereist meer dan naleving; het vraagt om leiderschap, interne communicatie en investeringen in continuïteit.
Toetsbaarheid en meetbaarheid
De waarde van normgericht werken zit in de mogelijkheid om objectief vast te stellen wat er wel en niet op orde is. Organisaties die met normen werken, kunnen hun prestaties aantoonbaar maken via:
- Interne audits op ISMS-processen
- Rapportages over incidenten, opvolging en lessons learned
- Logregistraties die naleving en handelingen onderbouwen
- Self-assessments of externe audits voor certificering
- Continue monitoring op technische en organisatorische controls
Deze toetsbaarheid wordt door de Cyberbeveiligingswet een harde voorwaarde. Beveiliging die niet meetbaar is, is straks juridisch ontoereikend.
Ketenafhankelijkheid onder controle krijgen
Normen verplichten organisaties om hun ketenverantwoordelijkheid concreet te maken. Dat betekent niet alleen het stellen van eisen aan leveranciers, maar ook:
- Vastleggen van eisen in contracten en SLA’s
- Verplichte meldstructuren bij incidenten of kwetsbaarheden
- Beoordeling van leveranciers via audits, certificaten of periodieke toetsing
- Inzicht in wie toegang heeft tot systemen, data of beheersfuncties
- Escalatieprocedures en alternatieve scenario’s bij falen van derden
Leveranciers die geen inzicht geven in hun beveiliging of geen passende maatregelen treffen, worden een zichtbaar risico. De wet maakt duidelijk dat uitbesteden geen vrijstelling geeft van verantwoordelijkheid.
Veelvoorkomende tekortkomingen bij normtoepassing
In de praktijk lopen organisaties tegen vergelijkbare obstakels aan:
- Beveiliging is beschreven, maar wordt niet toegepast
- Risicoanalyses worden niet geactualiseerd of vertaald naar acties
- Verantwoordelijkheden zijn onduidelijk of niet operationeel ingevuld
- Incidentregistratie ontbreekt of wordt niet geëvalueerd
- Hacking en nieuwe aanvalstechnieken worden niet meegenomen in de dreigingsinschatting
Zonder interne toetsing, opvolging en doorontwikkeling verliest een norm zijn werking — en ontstaat schijnzekerheid.
Normen en governance versterken elkaar
Normen bieden houvast voor bestuurders en compliancefuncties. Ze maken zichtbaar waar risico’s ontstaan, hoe maatregelen zijn ingericht en welke verbetering mogelijk is. In combinatie met het toezichtskader van de Cyberbeveiligingswet ontstaat een structuur waarin zowel inhoud als verantwoordelijkheid duidelijk zijn.
Normgericht werken ondersteunt daarmee niet alleen de operatie, maar ook de strategische sturing. Het ISMS is het instrument waarmee organisaties de samenhang tussen maatregelen, risico’s, budgetten en besluiten vastleggen en bijsturen.
Voordelen van normgebruik die verder reiken dan compliance
- Versterkt samenwerking tussen security, governance, privacy en audit
- Onderbouwt investeringen in systemen, trainingen en beheer
- Maakt prestaties inzichtelijk voor bestuur, opdrachtgevers of toezichthouders
- Helpt bij aanbestedingen of ketensamenwerking door aantoonbare beheersing
- Verlaagt de kans op verrassingen bij incidenten of toezicht
Normen zijn geen einddoel. Ze zijn de vertaling van beleid naar structuur, en van structuur naar vertrouwen.
3. Praktische handvatten voor organisaties
Informatiebeveiliging moet functioneel ingebed zijn in de werkwijze van een organisatie, niet alleen beschreven in beleidsdocumenten. Met de komst van de Cyberbeveiligingswet is het noodzakelijk om processen, verantwoordelijkheden en maatregelen zodanig te structureren dat zij voldoen aan wetgeving én passen bij het risicoprofiel van de organisatie. Hieronder staan concrete stappen waarmee organisaties vandaag nog kunnen beginnen.
Begin met het bepalen van de uitgangspositie
Elke verbetering begint met een helder inzicht in de huidige situatie. Organisaties moeten eerst weten wat er al geregeld is, wat er ontbreekt en waar de grootste risico’s liggen.
- Inventariseer IT-systemen, datastromen en bedrijfskritische processen
- Leg vast welke beveiligingsmaatregelen momenteel actief zijn
- Breng bestaande procedures rondom incidentmelding en escalatie in kaart
- Evalueer of verantwoordelijkheden en bevoegdheden helder zijn vastgelegd
- Analyseer eerdere incidenten of bevindingen uit audits voor structurele patronen
Deze nulmeting dient als basis voor alle vervolgstappen, prioritering en verantwoording richting bestuur en toezichthouders.
Zorg voor bestuurlijke borging van informatiebeveiliging
Informatiebeveiliging vereist niet alleen uitvoerende capaciteit, maar actieve betrokkenheid vanuit bestuur en directie. Bestuurders zijn aanspreekbaar en moeten aantoonbaar handelen.
- Neem informatiebeveiliging op in strategische doelstellingen en managementrapportages
- Leg verantwoordelijkheden formeel vast op bestuursniveau
- Agendeer beveiliging periodiek in overlegstructuren
- Richt een dashboard in met stuurinformatie op basis van actuele KPI’s
- Zorg voor structurele budgettering gekoppeld aan risico’s en kwetsbaarheden
De verschuiving van techniek naar bestuur maakt het noodzakelijk dat beveiligingsmaatregelen zichtbaar, bespreekbaar en meetbaar zijn binnen de governancecyclus.
Richt het risicomanagementproces opnieuw in
Een effectief beveiligingsbeleid staat of valt met inzicht in risico’s. Dit gaat verder dan eenmalige dreigingsanalyses of technische scans.
- Identificeer bedreigingen op basis van actuele dreigingen, zoals ransomware, phishing of hacking
- Weeg impact en waarschijnlijkheid van verstoringen op bedrijfsvoering en ketenpartners
- Koppel risico’s aan processen, applicaties en leveranciers
- Ontwikkel concrete beheersmaatregelen en stel risicohoudingen vast
- Plan structurele evaluaties om risico-inzichten actueel te houden
Risicobeoordeling moet cyclisch zijn en onderdeel van besluitvorming bij verandertrajecten, nieuwe technologie of uitbesteding.
Implementeer meldstructuren met duidelijke verantwoordelijkheden
De meldplicht onder de Cyberbeveiligingswet vereist dat incidenten snel en correct worden afgehandeld. Dat vraagt voorbereiding.
- Leg per incidenttype vast wie meldt, binnen welk tijdsbestek en via welke route
- Zorg voor een centrale coördinatie, met juridisch, technisch en communicatief mandaat
- Oefen met simulaties van grootschalige uitval, datalekken of besmetting van systemen
- Ontwikkel rapportageformats voor initiële melding en opvolgende analyses
- Koppel meldstructuren aan crisisteams, communicatiekanalen en escalatiepaden
Een foutieve of late melding kan leiden tot boetes, aansprakelijkheid en reputatieverlies. Oefening en voorbereiding zijn noodzakelijk.
Neem ketenrisico’s expliciet op in beveiligingsbeleid
De afhankelijkheid van derde partijen maakt dat organisaties niet alleen eigen systemen moeten beschermen, maar ook grip moeten hebben op ketens.
- Inventariseer welke leveranciers toegang hebben tot systemen of data
- Leg beveiligingsafspraken vast in contracten en controleer op naleving
- Eis transparantie over gebruikte normen, incidentprocessen en herstelcapaciteit
- Plan periodieke evaluaties van leverancierperformance
- Documenteer risico’s die voortkomen uit koppelingen, interfaces of gedeelde infrastructuur
Ketenrisico’s zijn intern risico. Aansprakelijkheid stopt niet bij de voordeur van een leverancier.
Gebruik normen als richtlijn en toetsingskader
Normen als ISO 27001 en NEN 7510 bieden houvast bij de inrichting van structurele informatiebeveiliging. De toepassing ervan moet afgestemd worden op de aard en omvang van de organisatie.
- Vertaal normelementen naar processen, bijvoorbeeld voor toegang, logging en monitoring
- Koppel beheersmaatregelen aan risico’s, dreigingen en kwetsbaarheden
- Leg procedures vast voor beheer, wijziging, audit en verbetering
- Zorg voor training van medewerkers op basis van de normen die gelden
- Gebruik de norm als basis voor interne audits en externe verantwoording
Normgericht werken maakt informatiebeveiliging herleidbaar, beheersbaar en toetsbaar.
Zorg voor integrale monitoring en rapportage
Beveiliging is alleen effectief als afwijkingen tijdig worden gesignaleerd en opgevolgd. Monitoring is geen technische taak, maar een organisatiebrede verantwoordelijkheid.
- Richt technische monitoring in op netwerkactiviteit, systeemgedrag en toegangscontrole
- Registreer afwijkingen automatisch en koppel meldingen aan rolhouders
- Gebruik dashboards met realtime informatie en contextuele interpretatie
- Koppel monitoring aan interne audit en bestuursevaluatie
- Meet prestaties en verbeterpunten aan de hand van concrete indicatoren
Zonder inzicht in gedrag en prestaties is bijsturing onmogelijk.
Maak bewustwording een continu proces
Medewerkers zijn een belangrijk onderdeel van de beveiligingsstructuur. Hun gedrag bepaalt of maatregelen effectief zijn.
- Organiseer awareness-campagnes afgestemd op rollen en risico’s
- Gebruik phishing-simulaties, e-learningmodules en realistische incidentoefeningen
- Stimuleer een open meldcultuur zonder angst voor fouten
- Veranker informatiebeveiliging in onboarding, functiewaardering en bijscholing
- Betrek medewerkers bij verbeteracties op basis van incidentanalyses
Een technische maatregel wordt pas effectief als mensen begrijpen waarom die er is en hoe ze moeten handelen.
Stel een werkbare roadmap op
Een planmatige aanpak voorkomt dat alles tegelijk moet. Roadmapping maakt voortgang inzichtelijk en stuurbaar.
- Maak onderscheid tussen korte, middellange en lange termijnmaatregelen
- Begin met quick wins die risico’s verkleinen en zichtbaarheid verhogen
- Koppel projecten aan specifieke risico’s of normelementen
- Evalueer elke stap: wat is het effect, wat vraagt bijsturing?
- Pas roadmap aan op basis van audits, dreigingsbeeld of wetswijzigingen
Zonder richting vervallen initiatieven vaak in ad-hoc inspanningen zonder duurzame opbrengst.
Leg communicatiestructuren vast voor normale en crisisomstandigheden
Informatiebeveiliging vereist transparantie bij incidenten. Fouten wegstoppen werkt averechts.
- Stel communicatieprotocollen op voor interne en externe berichtgeving
- Definieer verantwoordelijkheden bij woordvoering en afstemming met toezichthouders
- Ontwikkel formats voor eerste bericht, vervolgmelding en terugkoppeling
- Train communicatieafdelingen in samenwerking met technische teams
- Documenteer incidenten voor toezicht, juridische afhandeling en evaluatie
Transparante communicatie beperkt schade en versterkt vertrouwen bij klanten, partners en autoriteiten.
De belangrijkste takeaways
Voor organisaties die grip willen houden op risico’s, reputatie en governance is afwachten geen optie meer. Informatiebeveiliging moet niet pas gaan leven na een incident, maar een integraal onderdeel zijn van besluitvorming, samenwerking en bedrijfsvoering.
Informatiebeveiliging werkt alleen als het vooraf geregeld is, niet achteraf ingehaald
Incidenten zoals hacking tonen aan dat schade ontstaat door tekortkomingen die al lang bekend waren. Proactief beleid voorkomt niet alleen schade, maar maakt organisaties ook bestuurbaar en geloofwaardig onder druk.
Bestuurders dragen directe verantwoordelijkheid en kunnen daarop persoonlijk worden aangesproken
Met de Cyberbeveiligingswet is passief toezien geen verdedigbare positie meer. Bestuurders moeten aantoonbaar betrokken zijn bij beslissingen rond informatiebeveiliging, ook als uitvoering elders ligt.
Normen zijn geen papieren tijgers, maar praktische tools voor integratie
ISO 27001 en NEN 7510 bieden concrete aanknopingspunten om informatiebeveiliging te structureren. De kracht zit in het verbinden van beleid met uitvoering, en het aantoonbaar maken van maatregelen over de volle breedte van de organisatie.
Zwakke schakels in de keten versterken intern risico
Afhankelijkheid van leveranciers is geen excuus om verantwoordelijkheid te verschuiven. Transparantie, toetsbaarheid en nalevingsafspraken met externe partijen bepalen of een organisatie weerbaar blijft of uitvalt door andermans fouten.
Structurele voorbereiding beperkt schade, verhoogt vertrouwen en versnelt herstel
Incidenten zijn onvermijdelijk, maar escalatie is te voorkomen. Wie meldstructuren, communicatieprotocollen en herstelprocessen vooraf goed heeft ingericht, behoudt regie en vertrouwen op het moment dat het er het meest toe doet.
