DNS speelt een stille maar centrale rol in vrijwel elke digitale interactie, en toch blijft het onderbelicht in veel beveiligingsstrategieën. Terwijl cyberdreigingen evolueren en hacking steeds vaker gebruikmaakt van onopvallende technieken, blijft DNS-verkeer vaak ongefilterd, onversleuteld en onzichtbaar. Tegelijkertijd biedt het unieke kansen voor detectie en sturing.
Waarom is DNS zo’n aantrekkelijk doelwit én verdedigingsmiddel binnen moderne dreigingsscenario’s?
1. DNS uitgelegd in lekentaal
Het Domain Name System (DNS) is een fundamenteel onderdeel van de internetinfrastructuur. Zonder DNS zou vrijwel elke digitale interactie vastlopen. Toch is het een systeem dat vaak wordt genegeerd tot het moment dat het wordt misbruikt. Begrip van de werking en kwetsbaarheden van DNS is essentieel, niet alleen voor IT-specialisten, maar ook voor wie verantwoordelijk is voor informatiebeveiliging.
DNS als “het telefoonboek van het internet”
Het domeinnaamsysteem fungeert als een soort omgekeerd telefoonboek. In plaats van te zoeken naar een naam bij een nummer, vertaalt DNS domeinnamen (zoals zorginstelling.nl) naar IP-adressen (zoals 185.34.45.12) die computers begrijpen. Deze naamomzetting maakt internetgebruik intuïtief voor mensen, zonder dat zij IP-adressen hoeven te onthouden. Elk apparaat dat met het internet is verbonden, maakt gebruik van deze naam-naar-nummer conversie, vaak meerdere keren per seconde.
Hoe een DNS-verzoek werkt (van domeinnaam naar IP)
Wanneer een gebruiker een domeinnaam intypt in de browser, gebeurt het volgende:
- De computer controleert eerst of het IP-adres al in de lokale cache beschikbaar is.
- Indien niet gevonden, wordt het verzoek doorgestuurd naar een DNS-resolver, meestal beheerd door de internetprovider.
- Deze resolver raadpleegt zo nodig andere DNS-servers: de root-server, de top-level domain (TLD) server (bijv.
.nl), en uiteindelijk de autoritatieve server voor de specifieke domeinnaam. - Het IP-adres wordt teruggestuurd naar de computer, zodat een verbinding met de juiste server kan worden opgebouwd.
Deze keten lijkt eenvoudig, maar elke stap is vatbaar voor manipulatie. Daarom is het belangrijk dat DNS-procedures en -instellingen onder de loep worden genoemen bij het ontwikkelen van hun beveiligingsstrategie.
Waarom DNS zo belangrijk is voor internetcommunicatie
DNS vormt het fundament van vrijwel alle internetdiensten. E-mail, websites, cloudtoepassingen en videoconferencing vertrouwen allemaal op een functionerende DNS-infrastructuur. Als DNS faalt of wordt gemanipuleerd, kunnen gebruikers niet meer bij hun toepassingen of worden omgeleid naar valse websites. Dit maakt DNS niet alleen een technisch component, maar ook een risicofactor in het bredere informatiebeveiligingsbeleid.
Een slecht geconfigureerde DNS kan leiden tot:
- Verkeerde doorverwijzingen van gebruikers naar phishing-websites
- Verlies van vertrouwelijke gegevens via gecompromitteerde verbindingen
- Uitval van bedrijfsprocessen door onbereikbaarheid van systemen
Vooral in de zorgsector, waar vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid van gegevens prioriteit hebben, is het DNS-protocol een belangrijke schakel in de keten van digitale zorgverlening. De Information Security Officer moet hier rekening mee houden in de context van risicobeheer, beleidsontwikkeling en incidentresponse.
Daarnaast biedt DNS niet alleen een functionele rol, maar ook zichtbaarheid. Door DNS-verkeer te analyseren, kunnen verdachte patronen zoals ongebruikelijke query’s, verkeer naar onbekende domeinen of DNS-tunneling worden ontdekt. Dit biedt mogelijkheden voor vroegtijdige detectie van geavanceerde dreigingen.
Beveiligingsmaatregelen beginnen vaak met firewalls en antivirusoplossingen, maar DNS-controle blijft onderbelicht. Het negeren van DNS binnen een beveiligingsarchitectuur creëert blinde vlekken, waarin aanvallers relatief ongezien kunnen opereren.
Voor informatiebeveiliging is het van belang om:
- DNS-logs centraal te verzamelen en te analyseren
- Beleidsregels op te stellen voor het gebruik van interne versus externe resolvers
- Regelmatige evaluatie van DNS-instellingen op misconfiguraties te integreren in auditprocedures
Hoewel DNS oorspronkelijk is ontworpen zonder ingebouwde beveiliging, bestaan er inmiddels technieken zoals DNSSEC, DoH en DoT om betrouwbaarheid en privacy te verbeteren. Het implementeren daarvan vereist echter samenwerking tussen netwerkspecialisten, softwareleveranciers en beleidsmakers.
DNS-verkeer is bovendien interessant voor hacking-groepen omdat het standaardverkeer betreft dat zelden wordt geblokkeerd. Dit maakt DNS aantrekkelijk voor data-exfiltratie, command & control-communicatie en omleiding naar malafide servers. Elke moderne aanvalstechniek maakt op enige manier gebruik van DNS, direct of indirect.
Samenvattend is DNS:
- Essentieel voor het vertalen van namen naar IP-adressen
- Onmisbaar voor vrijwel alle internetcommunicatie
- Een aantrekkelijk doelwit voor cyberaanvallen
- Een waardevolle informatiebron voor detectie van afwijkend gedrag
Voor een robuust beveiligingsbeleid mag DNS niet worden beschouwd als slechts een netwerkcomponent, maar moet het worden behandeld als een potentiële aanvalsvector én informatiebron.
2. DNS-misbruik in cyberaanvallen
Het Domain Name System (DNS) is ontworpen voor snelheid en schaalbaarheid, niet voor veiligheid. Dit maakt het een aantrekkelijk doelwit voor aanvallers. Informatie die via DNS wordt uitgewisseld is standaard niet versleuteld en kan eenvoudig worden gemanipuleerd of onderschept. Cybercriminelen benutten deze zwakke plekken op diverse manieren, variërend van eenvoudige omleidingen tot geavanceerde technieken voor datadiefstal. DNS-misbruik vormt daardoor een reëel risico voor organisaties, met name in sectoren waar betrouwbaarheid van communicatie van levensbelang is.
DNS Spoofing (vervalsen van DNS-informatie)
Bij DNS Spoofing wordt de gebruiker omgeleid naar een verkeerde, vaak kwaadaardige IP-adres terwijl de domeinnaam correct lijkt. De aanval slaagt doordat valse DNS-responses worden aangeboden voordat de legitieme resolver antwoord geeft. De gebruiker merkt in de meeste gevallen niets, omdat de URL in de browser hetzelfde blijft.
Gevolgen van DNS Spoofing:
- Omleiding naar phishing-websites die lijken op echte applicaties
- Interceptie van inloggegevens of persoonsgegevens
- Verspreiding van malware via valse downloadpagina’s
Deze techniek vereist relatief weinig middelen en kan op grote schaal worden ingezet. Vooral netwerken zonder DNS-validatie zijn kwetsbaar. Organisaties met onvoldoende segmentatie of gedateerde apparatuur lopen verhoogd risico.
DNS Cache Poisoning (vergiftigen van DNS-cache)
DNS Cache Poisoning richt zich op het wijzigen van opgeslagen DNS-informatie in de cache van een resolver. Door hier valse records in op te slaan, worden volgende verzoeken naar verkeerde IP-adressen geleid, zonder dat opnieuw contact hoeft te worden gelegd met een autoritatieve server.
Kenmerken van deze aanval:
- Blijft vaak langere tijd actief als TTL-waarden (time-to-live) hoog zijn
- Moeilijk te detecteren zonder inzicht in DNS-verkeer
- Kan leiden tot persistente omleidingen, zelfs na herstart van systemen
DNS-resolvers die geen DNSSEC ondersteunen of die niet goed zijn geconfigureerd, zijn bijzonder kwetsbaar.
DNS-tunneling voor data-exfiltratie
DNS-tunneling is een geavanceerde techniek waarbij het DNS-protocol wordt misbruikt voor het verzenden van informatie. Door data te verpakken in DNS-query’s of -responses, kunnen aanvallers firewalls en inspectiesystemen omzeilen. Zo wordt vertrouwelijke informatie uit het netwerk gehaald zonder detectie.
Typische toepassingen:
- Verzenden van gestolen bestanden of inloggegevens
- Command & Control (C2) communicatie met malware
- Verbergen van persistente toegang tot geïnfecteerde systemen
Deze vorm van misbruik komt vaak voor in geavanceerde aanvallen waarbij standaard communicatiestromen worden geblokkeerd, maar DNS-verkeer vrij doorgang krijgt. Detectie vereist inspectie van DNS-query’s op structuur, lengte, frequentie en afwijkingen.
De rol van de CISO is hierbij tweeledig:
- Zorgen voor loganalyse, correlatie en alerting op DNS-gedrag
- Implementeren van security controls zoals DNS-inspectie en filtering
DNS-tunneling wordt onder andere toegepast in gerichte aanvallen op zorginstellingen, waarbij patiëntgegevens en medische dossiers worden buitgemaakt. Dit maakt het relevant om DNS expliciet op te nemen in de dreigingsmodellen en incidentresponseprocedures.
Andere vormen van DNS-misbruik
Naast de hierboven besproken methoden bestaan er nog andere manieren waarop het DNS-protocol wordt misbruikt:
- DNS-kaping (DNS hijacking): De aanvaller wijzigt de DNS-instellingen op client- of router-niveau, waardoor al het verkeer wordt omgeleid.
- Fake resolvers en nep DNS-servers: Kwaadaardige DNS-servers worden ingezet om gecontroleerde antwoorden te geven op legitieme verzoeken.
- DNS Amplification in DDoS-aanvallen: DNS-servers worden gebruikt om versterkte data te sturen naar slachtoffers, wat leidt tot netwerkuitval.
Elk van deze aanvallen gebruikt het DNS-systeem op een manier waarvoor het nooit ontworpen is. De kern van het probleem ligt bij het ontbreken van verificatie en encryptie in het standaardprotocol.
Een goed ingericht ISMS (Information Security Management System) kan helpen bij het identificeren van zwakke plekken in DNS-processen. De Information Security Officer moet onder andere letten op:
- Gebruik van interne versus externe resolvers
- Toegang tot DNS-configuraties binnen het netwerk
- Authenticatie en logging bij wijzigingen van DNS-records
- Beveiliging van netwerkapparatuur zoals routers en firewalls
Een geïnformeerde aanpak begint bij bewustwording: veel instellingen onderschatten de ernst van DNS-aanvallen. Door training, technische maatregelen en continue monitoring in te zetten, kan DNS-misbruik sterk worden beperkt.
Zonder structurele controle blijft DNS een kwetsbaar en vaak over het hoofd gezien onderdeel van de netwerkbeveiliging.
3. DNS-aanvallen in de praktijk
DNS-aanvallen blijven succesvol omdat ze gebruikmaken van standaardfunctionaliteit binnen netwerken die zelden actief wordt gecontroleerd. Het DNS-protocol is ontworpen voor snelheid, niet voor veiligheid, en biedt daardoor talloze mogelijkheden voor manipulatie. In de praktijk zijn deze aanvallen vaak verrassend eenvoudig uit te voeren, met een grote kans op impact en een lage kans op detectie.
Tools en technieken voor DNS-spoofing
DNS-spoofing is een methode waarbij valse DNS-responses worden teruggestuurd naar een client voordat de legitieme resolver antwoordt. Aanvallers gebruiken hiervoor een man-in-the-middle-positie of beïnvloeden netwerkverkeer op lokaal niveau. Het doel is om verkeer ongemerkt om te leiden naar een malafide server.
Voorbeelden van gebruikte tools:
- Ettercap – combineert ARP-spoofing met DNS-redirects
- Bettercap – MITM-framework met realtime manipulatie van DNS-verkeer
- Responder – vangt verzoeken af naar interne namen en biedt valse antwoorden
- dnsspoof – stuurt DNS-responses terug op basis van gedefinieerde regels
Zodra spoofing lukt, kan de gebruiker ongemerkt worden omgeleid naar een valse website, malwarebron of monitoringserver. Deze techniek wordt vaak toegepast binnen onbeveiligde netwerken of tijdens fysieke penetratietests.
Phishing inzetten om DNS te misbruiken
DNS wordt ook misbruikt in combinatie met phishing. In plaats van een kwaadaardige link te sturen, wordt het DNS-verkeer van de gebruiker zó aangepast dat hij automatisch op een nepversie van een legitieme site belandt. Hiervoor gebruiken aanvallers onder andere:
- Kwaadaardige DHCP-servers die resolvers manipuleren
- Browserexploits die lokaal DNS-instellingen wijzigen
- Malware die resolvers op systeemniveau aanpast
Doordat de domeinnaam in de browser identiek blijft, heeft de gebruiker vaak niet door dat hij op een gemanipuleerde pagina zit. Dit maakt deze methode subtieler en effectiever dan traditionele phishingmails.
Man-in-the-middle (MITM) aanvallen via DNS
Wanneer een aanvaller het DNS-verkeer controleert, wordt het eenvoudig om man-in-the-middle-aanvallen op te zetten. Door verkeer om te leiden naar eigen infrastructuur kan elk niet-versleuteld dataverkeer worden onderschept, aangepast of doorgestuurd.
Aanvallen die hiermee mogelijk worden:
- Injecteren van scripts in onbeveiligd webverkeer
- Opzetten van transparante proxies die inloggegevens stelen
- Doorschakelen van applicaties naar alternatieve backend-servers
Ook versleuteld verkeer is niet per definitie veilig: aanvallers kunnen proberen certificaatwaarschuwingen te verbergen of gebruikers via social engineering overtuigen certificaten te accepteren.
Aanvallen gericht op DNS-infrastructuur
Sommige aanvallen zijn specifiek gericht op DNS-servers zelf. Dit gebeurt bijvoorbeeld door:
- Exploits in verouderde DNS-software
- Misbruik van fout geconfigureerde records of permissies
- Overname van domeinen via verlopen registratie of leveranciersfouten
Zodra een aanvaller controle krijgt over een autoritatieve DNS-server, kan hij verkeer naar elke gewenste locatie omleiden. Dit wordt ook wel domain hijacking genoemd en is bijzonder impactvol bij publiek toegankelijke diensten zoals webportalen, e-mail of zorgsystemen.
Malware en DNS-communicatie
Veel malware maakt gebruik van DNS als communicatiekanaal met command-and-control servers. Dit gebeurt op manieren die moeilijk te blokkeren zijn zonder actieve inspectie:
- DNS-tunneling – data wordt in kleine stukjes verpakt in subdomeinen of TXT-records
- Dynamische domeinnamen – malware wisselt voortdurend van domein via DGA’s (domain generation algorithms)
- C2-communicatie via standaard queries – opdrachten worden verstopt in legitiem ogende DNS-antwoorden
DNS-tunneling wordt ook ingezet bij data-exfiltratie, waarbij vertrouwelijke bestanden in DNS-verkeer worden weggesluisd via een gecontroleerd domein van de aanvaller.
Misbruik van routers en clientinstellingen
Een eenvoudige maar veelgebruikte aanvalstechniek is het aanpassen van DNS-instellingen op eindgebruikersapparatuur of routers. Dit gebeurt vaak door:
- Malware met adminrechten die resolvers wijzigt
- Standaardwachtwoorden op routers die via webinterfaces worden misbruikt
- Cross-site request forgery (CSRF) die instellingen op routers aanpast via een kwaadaardige website
Zodra deze instellingen zijn aangepast, wordt al het DNS-verkeer automatisch via de malafide server geleid. Aanvallen blijven daardoor actief, ook als het oorspronkelijke infectiemoment al lang voorbij is.
Simulaties en pentests
Binnen penetratietests wordt DNS vaak gebruikt om kwetsbaarheden op netwerk- en configuratieniveau aan te tonen. Enkele veelvoorkomende testscenario’s:
- Interne DNS-spoofing om segmentatie te testen
- Simulatie van DNS-tunneling om data-exfiltratie zichtbaar te maken
- DNS-cache poisoning voor persistente manipulatie
- Testen van logging en detectie bij toegang tot verdachte domeinen
Deze simulaties laten zien dat succesvolle aanvallen vaak niet afhankelijk zijn van zero-days, maar van standaardgedrag binnen DNS dat onvoldoende wordt gecontroleerd of ingeperkt.
4. Bescherming tegen DNS-aanvallen
DNS is een van de meest gebruikte protocollen op het netwerk, maar ook een van de minst beveiligde. In veel IT-omgevingen worden DNS-verzoeken nog steeds ongefilterd doorgelaten, zonder encryptie of inspectie. Tegelijkertijd vormt het protocol een aantrekkelijk doelwit voor aanvallen zoals spoofing, cache poisoning, tunneling en omleiding naar kwaadaardige domeinen. Bescherming tegen DNS-aanvallen vraagt daarom om gerichte technische maatregelen, monitoring en beleidsafstemming.
DNSSEC inschakelen voor verificatie van DNS-gegevens
DNSSEC (Domain Name System Security Extensions) voegt digitale handtekeningen toe aan DNS-records. Hierdoor kunnen resolvers controleren of de informatie die zij ontvangen authentiek is en niet onderweg is aangepast. Zonder deze validatie kunnen valse records ongezien worden geaccepteerd.
Technische aandachtspunten bij DNSSEC:
- Sleutelbeheer en rotatie van ZSK- en KSK-sleutels
- Validatie inschakelen op resolvers die DNSSEC ondersteunen
- Correcte publicatie van DS-records bij registrars
DNSSEC voorkomt niet dat DNS-verkeer wordt afgeluisterd, maar biedt bescherming tegen manipulatie van de inhoud.
DNS over HTTPS (DoH) en DNS over TLS (DoT) gebruiken voor encryptie
Standaard DNS-verkeer is niet versleuteld, waardoor het onderweg kan worden bekeken of aangepast. DoH en DoT zijn technologieën die dit verkeer versleutelen, zodat man-in-the-middle-aanvallen moeilijker worden.
Eigenschappen van DoH en DoT:
- DoH maakt gebruik van HTTPS en draait over poort 443
- DoT gebruikt een eigen poort (853) en is eenvoudiger te beheren binnen gecontroleerde netwerken
- Beide beschermen tegen afluisteren van DNS-verkeer
Encryptie biedt meer privacy en integriteit, maar bemoeilijkt centrale inspectie. Zonder aanvullende maatregelen kunnen apparaten via externe resolvers alsnog beleid omzeilen.
DNS-verkeer monitoren en analyseren op afwijkingen
DNS-query’s geven inzicht in het gedrag van systemen, gebruikers en eventueel aanwezige malware. Analyse van DNS-verkeer helpt bij het detecteren van tunneling, C2-communicatie en communicatie met malafide domeinen.
Effectieve monitoring bestaat uit:
- Het loggen van alle uitgaande DNS-verzoeken
- Realtime detectie van lange of ongebruikelijke domeinnamen
- Vergelijking met threat intelligence feeds en blocklists
- Correlatie met andere netwerk- of endpoint-events
Zonder monitoring blijven aanvallen die via DNS verlopen vaak onopgemerkt, omdat ze geen duidelijke indicatoren achterlaten op het endpoint.
Interne resolvers configureren en toegang beperken
Veel risico’s ontstaan door het gebruik van ongecontroleerde of externe resolvers. Door interne DNS-resolvers in te richten, kan verkeer beter worden beheerd en gemonitord.
Beheersmaatregelen:
- Alleen interne resolvers toestaan op het netwerk
- Uitgaande DNS-verzoeken van clients blokkeren behalve naar goedgekeurde servers
- Recursion uitschakelen op servers die niet voor clients bedoeld zijn
- Rate limiting toepassen om misbruik of DDoS te beperken
Een gecontroleerd resolvelandschap verkleint de kans op spoofing en maakt logging consistenter.
Kwaadaardige domeinen blokkeren via DNS-filtering
DNS-filtering voorkomt dat gebruikers of systemen verbinding maken met domeinen die bekend staan als malafide. Filtering kan plaatsvinden op basis van:
- Threat intelligence feeds
- Domeinreputatie en recentheid van registratie
- Categorie (bijv. phishing, malware, adult content)
- Eigen blacklists en block policies
Verzoeken naar geblokkeerde domeinen kunnen worden beantwoord met een ‘NXDOMAIN’ (bestaat niet), een redirect naar een interne waarschuwing, of een sinkhole-adres.
Filtering is effectief tegen bekende dreigingen, maar vereist voortdurende updates en afstemming op het netwerkbeleid.
DNS-sinkholes gebruiken voor detectie en containment
Een DNS-sinkhole is een gecontroleerde manier om verzoeken naar verdachte domeinen om te leiden naar een intern IP-adres. Hierdoor komt de verbinding niet tot stand, en kan worden gelogd welk systeem de aanvraag deed.
Toepassingen van sinkholing:
- Onderbreken van malware-communicatie zonder endpoints aan te passen
- Signaleren van geïnfecteerde apparaten
- Preventief afvangen van verkeer naar dynamische of verdacht ogende domeinen
Sinkholes zijn vooral nuttig bij uitbraakdetectie of als onderdeel van een honeypot-strategie. Het is belangrijk dat ze goed worden beheerd om false positives te voorkomen.
Controle op gebruik van externe DoH-resolvers
Steeds meer browsers en applicaties gebruiken standaard hun eigen DoH-resolvers. Hierdoor kan DNS-verkeer buiten het beheer van de organisatie plaatsvinden, wat filtering en logging ondermijnt.
Maatregelen:
- Firewallregels instellen die verkeer naar bekende externe DoH-resolvers blokkeren
- Beleid configureren via group policies of MDM om DoH uit te schakelen
- Eigen DoH-resolver aanbieden zodat encryptie behouden blijft zonder controle te verliezen
Zonder maatregelen kan elk device met internettoegang zijn eigen DNS-pad kiezen, los van het netwerkbeleid.
DNS instellen als integraal onderdeel van netwerkbeveiliging
DNS mag niet losstaan van andere beveiligingscomponenten. De inrichting en het beheer moeten aansluiten op:
- Segmentatie van netwerken (toepassing van verschillende resolvers per zone)
- Incidentresponsprocedures (loggegevens beschikbaar en bruikbaar)
- Beveiligingsbewustzijn bij beheerders en ontwikkelteams
- Regelmatige audits en testen op misconfiguratie of open resolvers
Alleen door DNS als volwaardig onderdeel van de architectuur te behandelen, wordt misbruik beperkt en detectie versterkt. Het ontbreken van basismaatregelen leidt ertoe dat veel aanvallen ongezien via DNS verlopen, ondanks andere beveiligingslagen.
5. Veelgemaakte fouten in DNS-beveiliging
DNS speelt een centrale rol in de digitale infrastructuur, maar de beveiliging ervan blijft in veel organisaties onder de maat. De oorzaken zijn zelden complex: het gaat vaak om verkeerde aannames, verouderde instellingen of simpelweg te weinig aandacht. Daardoor blijft DNS een aantrekkelijk doelwit voor aanvallers en vormt het een stille route voor datalekken, phishing en manipulatie van netwerkverkeer. Wie de meest voorkomende fouten begrijpt, kan veel risico’s direct beperken.
DNSSEC wordt niet toegepast of verkeerd ingericht
Hoewel DNSSEC de integriteit van DNS-responses beschermt, is het nog steeds niet standaard geïmplementeerd. Zelfs bij organisaties met een degelijk beveiligingsniveau ontbreekt vaak validatie van domeinrecords. Veelvoorkomende fouten zijn:
- Domeinen die niet ondertekend zijn
- Validatie die is uitgeschakeld in resolvers
- Verkeerde keyrotatie of verlopen sleutels
Het gevolg is dat spoofing en cache poisoning mogelijk blijven, terwijl de oplossing technisch gezien al beschikbaar is.
Open resolvers en verkeerde toegankelijkheid
Een veelgemaakte fout is het draaien van open resolvers die DNS-verzoeken van buitenaf accepteren. Deze systemen worden misbruikt voor DDoS-aanvallen (amplification) of lekken interne informatie. Andere configuratieproblemen zijn:
- Recursieve queries toegestaan vanaf onbevoegde netwerken
- Interne resolvers direct blootgesteld aan het internet
- Forwarding naar onbeheerde of onbekende DNS-servers
Zonder toegangsbeperkingen verandert een DNS-server in een facilitator van aanvallen, binnen én buiten het eigen netwerk.
Ontbrekende DNS-monitoring en loganalyse
DNS-verkeer wordt nog vaak uitgesloten van logging of slechts gedeeltelijk gemonitord. Hierdoor blijven tekenen van misbruik onopgemerkt, zoals datatunnels, communicatie met command-and-control servers of gebruik van malafide domeinen. Veelvoorkomende tekortkomingen zijn:
- Alleen resolvers loggen, geen clients
- Geen centrale opslag van DNS-logs
- Geen alerts bij afwijkend gedrag of onbekende TLD’s
Zonder actieve monitoring is er geen zicht op de effectiviteit van beveiligingsmaatregelen of de aanwezigheid van dreigingen in het netwerk.
Geen lifecyclebeheer van DNS-records
Vergeten of achtergelaten DNS-records vormen een vaak genegeerd risico. Subdomeinen die ooit zijn aangemaakt voor tijdelijke toepassingen blijven actief, terwijl de onderliggende diensten allang gestopt zijn. Risico’s zijn onder andere:
- Subdomain takeover via verlopen of onbeheerde services
- Foutieve verwijzingen naar IP-adressen buiten de organisatie
- Shadow IT die ongemerkt blijft functioneren
Zonder actief beheer op aanmaak, wijziging en verwijdering van records ontstaat een onoverzichtelijke en kwetsbare DNS-structuur.
Te brede toegangsrechten op DNS-beheer
In veel omgevingen hebben gebruikers of systemen toegang tot DNS-instellingen zonder heldere restricties of logging. Dit vergroot de kans op fouten, misbruik of onopgemerkte wijzigingen. Typische voorbeelden:
- Shared accounts bij DNS-hostingdiensten
- Geen multi-factor authenticatie op DNS-beheerportalen
- Automatiseringstools die records mogen aanpassen zonder logging
Bij een incident is vaak niet te achterhalen wie wat heeft gewijzigd of wanneer dat gebeurde.
Externe resolvers zonder controle
Wanneer apparaten of applicaties gebruikmaken van publieke DNS-resolvers (zoals Google DNS of Cloudflare), verdwijnt het verkeer uit de zichtbare infrastructuur. Dit gebeurt vaak via:
- Browsers met ingebouwde DoH (DNS over HTTPS)
- Mobiele apps die eigen resolvers configureren
- Gebrek aan netwerkbeleid dat DNS-verkeer afvangt
Zodra DNS-verkeer buiten de controle valt, is filtering, logging of detectie niet meer mogelijk.
Foutieve of onduidelijke policies
Beveiligingsbeleid rondom DNS is vaak afwezig, versnipperd of niet concreet genoeg. Dit zorgt voor misverstanden over welke servers gebruikt mogen worden, hoe wijzigingen worden beheerd en wie verantwoordelijk is voor controle en naleving. Voorbeelden:
- Geen duidelijke richtlijnen voor externe domeinregistratie
- Afwezigheid van acceptatiecriteria voor DNS-aanpassingen
- Geen testprocedures voor DNSSEC-wijzigingen
Beleid dat alleen op papier bestaat, zonder implementatie of naleving, biedt geen werkelijke bescherming.
Slechte segmentatie van DNS-verkeer
In netwerken zonder logische segmentatie kunnen alle apparaten gebruikmaken van dezelfde resolvers of domeinen benaderen die ze niet nodig hebben. Dit vergroot de kans op laterale beweging, data-exfiltratie of misbruik van vertrouwde services.
Veelvoorkomende fouten:
- Eén gedeelde resolver voor alle netwerksegmenten
- Geen beperking op outbound DNS-verkeer per segment
- Geen onderscheid tussen interne en externe DNS-query’s
Zonder segmentatie kunnen kwaadaardige acties zich vrij bewegen binnen het netwerk, onder de radar van traditionele detectiemiddelen.
Verkeerde aannames over DNS-veiligheid
DNS wordt vaak als betrouwbaar gezien zolang het ‘werkt’, maar functionaliteit is geen maatstaf voor veiligheid. Veel configuraties zijn ooit ingesteld op basis van beschikbaarheid en snelheid, zonder dat beveiliging is meegewogen. Gevolg:
- Oude keuzes blijven jarenlang onaangetast
- Legacyconfiguraties worden gekopieerd naar nieuwe systemen
- Wijzigingen worden uitgevoerd zonder impactanalyse
Deze blinde vlek leidt tot blijvende kwetsbaarheden, zelfs in modern ogende infrastructuren. Wie DNS als vanzelfsprekend beschouwt, verliest controle over een kernonderdeel van netwerkverkeer.
6. DNS als verdedigingsmiddel
DNS wordt vaak gezien als een zwakke plek in de infrastructuur, maar het is ook een krachtig hulpmiddel in het herkennen en blokkeren van cyberdreigingen. Wie DNS-verkeer slim benut, kan vroegtijdige signalen van aanval detecteren, communicatie met malafide domeinen blokkeren en zelfs geïnfecteerde systemen identificeren zonder tussenkomst van endpoint-software. DNS is daarmee meer dan alleen een technische noodzaak — het is een strategisch controlepunt binnen elk netwerk.
Kwaadaardige domeinen blokkeren met DNS-filtering
Met DNS-filtering kunnen verzoeken naar schadelijke of ongewenste domeinen automatisch worden geblokkeerd. Door DNS-verkeer te koppelen aan blocklists en realtime dreigingsinformatie, wordt voorkomen dat systemen contact leggen met infrastructuur van aanvallers.
Eigenschappen van effectieve DNS-filtering:
- Domeingebaseerde blokkering zonder impact op netwerkprestaties
- Realtime updates van lijsten met malafide domeinen
- Ondersteuning voor eigen beleidsregels, zoals blokkering van specifieke categorieën
- Inzicht in pogingen tot verbinding met risicodomeinen
Deze aanpak voorkomt dat malware zich kan installeren, updates ophaalt of data kan exfiltreren. DNS-filtering werkt passief maar zeer effectief, zeker in omgevingen met veel gebruikers of apparaten die buiten de organisatiegrenzen opereren.
Threat intelligence uit DNS-logbestanden halen
DNS-query’s geven een nauwkeurig beeld van systeem- en gebruikersgedrag. Analyse van DNS-logs kan helpen bij het opsporen van verborgen dreigingen, zoals geautomatiseerde aanvallen, datatunnels of communicatie met onbekende infrastructuur.
Indicaties van afwijkend gedrag zijn onder andere:
- Query’s naar domeinen met algoritmisch gegenereerde namen (DGA’s)
- Verzoeken naar recent geregistreerde of onbekende TLD’s
- Lange of gecodeerde subdomeinen die wijzen op tunneling
- Herhaalde verzoeken buiten normale werktijden of vanuit ongebruikelijke segmenten
Het gebruik van DNS voor gedragsanalyse maakt het mogelijk om aanvallen te detecteren die nog niet worden herkend door signatuurbased systemen. Vooral bij geavanceerde hackingcampagnes is DNS-verkeer vaak de eerste en enige zichtbare indicator van compromittering.
DNS-sinkholes inzetten om malware te onderscheppen
Een DNS-sinkhole fungeert als een gecontroleerd eindpunt voor verzoeken naar malafide domeinen. In plaats van dat malware een werkende command-and-control-server bereikt, loopt het verkeer vast op een intern IP-adres waar het geen schade kan aanrichten — maar wel zichtbaar wordt.
Toepassingen van sinkholes:
- Herkennen van geïnfecteerde systemen via hun domeinverzoeken
- Onderbreken van communicatie tussen malware en externe servers
- Opvangen van data-exfiltratiepogingen zonder dataverlies
- Uitvoeren van forensische analyse op het gedrag van de malware
Sinkholes vereisen actieve monitoring en onderhoud. Domeinen die worden omgeleid moeten zorgvuldig worden gekozen, en het verkeer dat binnenkomt moet worden geanalyseerd op patronen die iets zeggen over de aard van de infectie.
Detectie en respons koppelen aan DNS-activiteit
Door DNS-detectie te integreren in bredere beveiligingsarchitectuur kan direct worden gereageerd op verdachte activiteit. Bijvoorbeeld:
- Een verdacht DNS-verzoek activeert automatisch netwerkisolatie
- Endpoint detectie-oplossingen koppelen DNS-query’s aan lokale processen
- Netwerktoegangscontrole (NAC) beperkt verkeer op basis van DNS-gedrag
- SIEM-systemen verrijken DNS-logs met context voor snelle triage
DNS-inspectie als trigger voor geautomatiseerde acties versterkt de snelheid en effectiviteit van responsmaatregelen. In netwerken waar endpoints niet altijd centraal beheerd worden, is dit een waardevolle extra laag van controle.
Versleuteling en toezicht op DNS-verkeer
Versleuteling van DNS-verkeer via DoH (DNS over HTTPS) en DoT (DNS over TLS) verhoogt de privacy en integriteit van naamomzettingen, maar beperkt tegelijkertijd de zichtbaarheid. Dit vraagt om een gebalanceerde aanpak waarin encryptie en beleidscontrole samenkomen.
Acties die nodig zijn:
- Centreren van DNS-verkeer via vertrouwde resolvers
- Blokkeren van ongewenste of externe DoH/DoT-diensten
- Monitoring van endpoints op gebruik van alternatieve resolvers
- Duidelijke beleidsregels over wat wel en niet wordt toegestaan
DNS-verkeer mag niet volledig buiten zicht raken door versleuteling zonder controle. Slimme implementatie combineert beveiliging van de verbinding met behoud van toezicht.
DNS gebruiken in combinatie met netwerksegmentatie
DNS-verkeer kan ook worden ingezet om netwerkgedrag af te bakenen en afwijkingen te detecteren. Door specifieke resolvers toe te wijzen per netwerksegment of type device, wordt duidelijk zichtbaar wanneer systemen zich afwijkend gedragen.
Voorbeelden:
- Een printer die query’s verstuurt naar externe domeinen via een resolver buiten zijn segment
- IoT-apparaten die TLD’s opvragen die normaal niet in het netwerk voorkomen
- Gastnetwerken met gescheiden resolvers en strengere filtering
Door deze segmentatie is afwijkend DNS-verkeer sneller te herleiden tot bron en context, wat reactietijd verkort en impact beperkt.
Cloudgebaseerde DNS-firewalls inzetten
Externe DNS-securityplatforms bieden filtering, logging en threat intelligence via de cloud, zonder dat lokale infrastructuur hoeft te worden aangepast. Dit is vooral nuttig bij:
- Hybride werkplekken en BYOD-omgevingen
- Decentrale IT-structuren of zorginstellingen met vestigingen
- Behoefte aan uniforme DNS-beveiliging buiten het hoofdkantoor
Cloudoplossingen bieden schaalbaarheid, eenvoud in beheer en directe bescherming, zelfs als het apparaat zich buiten het bedrijfsnetwerk bevindt.
DNS als verdedigingslaag functioneert op het snijvlak van netwerk, gedrag en inhoud. Door DNS actief te benutten voor detectie, filtering en sturing ontstaat een extra laag beveiliging die traditionele maatregelen aanvult — of zelfs aanvult waar andere controlemechanismen niet toereikend zijn.
De 10 belangrijkste takeaways
DNS is niet slechts een ondersteunend onderdeel van de infrastructuur; het is een functionele én strategische laag die directe impact heeft op de weerbaarheid van systemen, data en gebruikersinteractie. Veel van wat vandaag mogelijk is aan detectie, blokkering en gedragsanalyse begint bij inzicht in DNS-verkeer, of gaat daar juist mis bij gebrek daaraan.
1. DNS bepaalt de zichtbaarheid op digitale dreigingen
Wie geen inzicht heeft in DNS-verkeer, mist de vroegste signalen van misbruik, datalekken en gecompromitteerde systemen. DNS is één van de weinige protocollen die bijna altijd actief is, ongeacht het type aanval.
2. Moderne hacking gebruikt DNS als start- of doorgiftepunt
Of het nu gaat om phishing, C2-communicatie of datatunnels: DNS wordt bijna altijd gebruikt in het aanvalspad. Detectie en blokkering op DNS-niveau bieden een directe ingreep in het succes van hackingstrategieën.
3. DNS-beveiliging vereist actieve architectuurkeuzes
Beveiliging op DNS-niveau ontstaat niet vanzelf door standaardinstellingen. Er zijn bewuste keuzes nodig in resolvers, segmentatie, encryptie, validatie en logstrategie.
4. DNS-filtering is een lichtgewicht maar krachtig wapen
Verbindingen met malafide domeinen kunnen vroegtijdig worden gestopt zonder impact op eindgebruikers. Filtering op basis van reputatie en categorieën voorkomt veelvoorkomende dreigingen met minimale overhead.
5. DNSSEC voorkomt manipulatie, maar alleen bij juiste implementatie
Validatie van records is technisch haalbaar, maar vergt nauwkeurige afstemming tussen domeinbeheer, infrastructuur en resolvers. Onvolledige of foutieve toepassing leidt tot uitval of schijnveiligheid.
6. Tunneling en datalekken zijn detecteerbaar via DNS-analyse
DNS-query’s verraden patronen die wijzen op verborgen communicatie of exfiltratie. Logging en patroonherkenning zijn essentieel, ook als andere monitoring ontbreekt.
7. Misconfiguratie is vaak de zwakste schakel
Open resolvers, recursion zonder restrictie of vergeten subdomeinen bieden aanvallers onnodige kansen. Technisch correcte configuratie is geen garantie zolang het beheer versnipperd is.
8. DNS-sinkholes beperken schade zonder directe blokkering
Door verkeer om te leiden naar interne endpoints wordt schadelijke communicatie gebroken zonder endpoints te belasten. Sinkholing maakt forensisch onderzoek en geïnformeerde respons mogelijk.
9. Encryptie van DNS-verkeer heeft ook beleidsimpact
DNS over HTTPS of TLS beschermt gebruikers, maar kan netwerktoezicht ondermijnen. Beleid moet rekening houden met zowel privacy als controle, vooral bij externe resolvers.
10. Beleid, bewustzijn en toezicht bepalen effectiviteit
DNS-beveiliging mislukt niet op techniek, maar op onduidelijkheden in eigenaarschap en uitvoering. Zonder domeinoverstijgend beleid blijven kwetsbaarheden bestaan, zelfs bij technische implementatie.
