Dagelijks krijgen organisaties te maken met serieuze cyberdreigingen die vaak onopgemerkt binnendringen. Aanvallen variëren van phishing en ransomware tot subtiele datadiefstal en misbruik van leveranciers. Traditionele middelen zoals firewalls en antivirus bieden hierbij onvoldoende bescherming.
Aanvallers maken gebruik van creatieve methoden zoals social engineering, deepfakes en zero-days. Informatiebeveiliging vraagt daarom om meer dan alleen techniek: het gaat ook om processen, menselijk gedrag en duidelijke verantwoordelijkheid. Een information security officer speelt hierin een sleutelrol door beleid, training en toezicht samen te brengen.
- 1. Hacking in de context van informatiebeveiliging
- 2. Onzichtbare dreigingen die vaak worden onderschat
- 3. Waarom traditionele beveiliging tekortschiet
- 4. Moderne hacking-technieken waar bedrijven weinig van weten
- 5. Informatiebeveiliging als integraal proces
- 6. Praktische stappen om verborgen dreigingen te minimaliseren
- 7. Toekomstige trends en opkomende dreigingen
- 8. Van onwetendheid naar weerbaarheid
1. Hacking in de context van informatiebeveiliging
Hacking is meer dan het stereotype beeld van een persoon in een hoodie achter een laptop vol groene code. Het is een breed begrip dat zowel gebruikt wordt voor criminele aanvallen als voor ethische tests die juist bedoeld zijn om systemen te beschermen. In de context van informatiebeveiliging is hacking onmisbaar: het legt kwetsbaarheden bloot, test de weerbaarheid van een organisatie en helpt beveiligingsmaatregelen te verbeteren voordat kwaadwillenden toeslaan.
Veel bedrijven zien hacking nog steeds uitsluitend als een bedreiging, terwijl het in de juiste handen juist een krachtig verdedigingsmiddel is. Wie het alleen als risico ziet, mist kansen om beveiliging proactief te versterken.
Ethisch hacken als verdedigingsstrategie
Niet iedere hacker werkt met slechte bedoelingen. Ethische hackers gebruiken hun kennis om organisaties te helpen. Dit gebeurt onder strikte afspraken, vaak met een contract waarin staat wat wel en niet getest mag worden. Bekende vormen zijn:
- Penetratietests: gesimuleerde aanvallen die gericht zijn op het vinden van technische kwetsbaarheden in applicaties, netwerken of systemen.
- Red teaming: teams die zich als echte aanvallers gedragen en alle middelen inzetten, inclusief social engineering, phishing en fysieke toegangspogingen.
- Bug bounty-programma’s: systemen waarbij externe hackers worden beloond voor het melden van gevonden zwaktes.
Deze aanpak maakt het mogelijk om echte dreigingen te ontdekken zonder dat er schade wordt aangericht.
De rol van red teaming en pentests
Hoewel beide methoden lijken op elkaar, is de aanpak anders.
- Pentests zijn vaak technisch en gefocust op één doel, bijvoorbeeld een webapplicatie of netwerksegment.
- Red teaming kijkt breder en test niet alleen technologie, maar ook processen en menselijk gedrag.
Red teaming is waardevol omdat veel aanvallen tegenwoordig een combinatie zijn van technische en menselijke manipulatie. Bijvoorbeeld: eerst toegang krijgen via phishing en vervolgens privileges uitbreiden via een kwetsbare server.
Hoe hackers denken en werken
Om je te verdedigen, moet je denken zoals een aanvaller. Hackers – of ze nu ethisch of crimineel zijn – werken volgens enkele vaste principes:
- Doelgericht: ze kiezen hun doel op basis van waardevolle data, makkelijke toegang of een strategische positie in een groter netwerk.
- Geduldig: een goede aanval kan weken of maanden voorbereiding vergen.
- Creatief: onverwachte ingangen worden gebruikt, zoals vergeten testservers, slecht beveiligde API’s of open cloudopslag.
Een belangrijk verschil tussen criminele en ethische hackers is intentie: de één wil schade aanrichten of winst maken, de ander wil leren en beschermen.
Waarom hacking onmisbaar is voor moderne beveiliging
Veel bedrijven vertrouwen op firewalls, antivirus en policies, maar hebben geen idee of deze bescherming in de praktijk standhoudt. Ethisch hacken laat dat zien. Belangrijke redenen om het structureel in te zetten:
- Nieuwe kwetsbaarheden (zero-days) ontstaan constant door software-updates.
- Oude systemen blijven vaak operationeel zonder actuele beveiligingspatches.
- Medewerkers maken onbewust fouten, bijvoorbeeld door hergebruik van wachtwoorden of onveilig delen van documenten.
Zonder periodiek testen blijft het vaak gissen of de beveiliging écht werkt.
Praktische voorbeelden uit recente incidenten
- AI-koppelingen: bedrijven koppelden ChatGPT aan interne databronnen, waardoor een slimme prompt toegang kreeg tot vertrouwelijke documenten.
- Verouderde servers: een vergeten testserver zonder beveiligingsupdate werd misbruikt om binnen te dringen in een bedrijfsnetwerk.
- Social engineering: via overtuigende telefoontjes en e-mails werd toegang verkregen tot beheeraccounts.
In alle gevallen had een goed uitgevoerde pentest of red team-oefening deze zwaktes aan het licht kunnen brengen.
Hoe bedrijven hacking kunnen inzetten als bescherming
Hacking kan structureel onderdeel worden van informatiebeveiliging. Enkele concrete stappen:
- Regelmatige pentests uitvoeren op kritieke systemen en applicaties.
- Bug bounty-programma’s opzetten, ook voor kleinere organisaties via externe platforms.
- Technische testen combineren met bewustwordingscampagnes voor medewerkers.
- Verplichte security-tests bij grote wijzigingen zoals nieuwe software, cloudmigraties of AI-integraties.
Door hacking in te zetten als meetinstrument, wordt beveiliging continu verbeterd in plaats van alleen gerepareerd na incidenten.
De brug tussen hacking en informatiebeveiliging
Informatiebeveiliging draait niet alleen om technologie, maar ook om processen en gedrag. Hacking maakt zichtbaar waar die samenkomen – en waar ze misgaan.
- Het test technische verdedigingslagen zoals firewalls, endpointbeveiliging en authenticatie.
- Het legt procesmatige fouten bloot, zoals slechte toegangsbeheerprocedures.
- Het onthult menselijke zwaktes, bijvoorbeeld gebrek aan alertheid bij phishingpogingen.
Door deze drie lagen te testen, ontstaat een realistischer beeld van de echte weerbaarheid.
Waarom het een continu proces moet zijn
Beveiliging is geen eenmalige actie maar een doorlopend traject. Nieuwe technologieën, veranderende bedrijfsprocessen en steeds slimmere aanvallen maken dat hacking-tests regelmatig herhaald moeten worden. Bedrijven die dat doen, profiteren van:
- Vroegtijdige ontdekking van zwaktes voordat criminelen ze vinden.
- Betere training van medewerkers door praktijkvoorbeelden.
- Sterkere incidentrespons omdat zwakke plekken al bekend zijn.
Het uiteindelijke doel is een organisatie die voorbereid is op aanvallen – niet alleen in theorie, maar ook in de praktijk.
2. Onzichtbare dreigingen die vaak worden onderschat
Veel bedrijven richten hun beveiliging op bekende dreigingen zoals phishing, malware en ransomware. Maar de gevaarlijkste aanvallen zijn vaak juist de dreigingen die niet direct zichtbaar zijn. Deze onzichtbare gevaren sluipen ongemerkt binnen, soms maanden of zelfs jaren voordat ze worden ontdekt.
Wie denkt dat beveiliging alleen draait om het blokkeren van bekende aanvallen, heeft een vals gevoel van veiligheid. De praktijk laat zien dat aanvallers steeds vaker onopgemerkte routes gebruiken om toegang te krijgen tot systemen en data.
Supply chain: de zwakste schakel buiten je eigen netwerk
Een supply chain-aanval richt zich niet direct op jouw organisatie, maar op leveranciers of partners die toegang hebben tot je systemen.
- Softwareleveranciers: kwaadwillenden injecteren schadelijke code in updates van legitieme software.
- IT-dienstverleners: aanvallers misbruiken hun beheerdersrechten om meerdere klanten tegelijk te infecteren.
- Leveranciers van hardware of IoT-apparaten: ingebouwde kwetsbaarheden kunnen toegang geven tot interne netwerken.
Het grote risico hier is dat je vaak vertrouwt op externe partijen en hun beveiliging, terwijl je daar zelf weinig controle over hebt.
Zero-days: aanvallen zonder waarschuwing
Zero-day kwetsbaarheden zijn fouten in software of hardware die nog niet bekend zijn bij de fabrikant. Omdat er nog geen patch beschikbaar is, hebben aanvallers vrij spel.
- Zero-days worden vaak gebruikt voor gerichte aanvallen op specifieke sectoren.
- Ze kunnen maanden actief blijven zonder ontdekt te worden.
- Detectie is lastig, omdat er geen bekende handtekening of patroon is.
Bedrijven die uitsluitend vertrouwen op traditionele detectiesystemen, lopen het risico dat deze aanvallen volledig onopgemerkt blijven.
Indirecte promptinjecties bij AI
Met de opkomst van AI-systemen is er een nieuwe aanvalsvector ontstaan: indirecte promptinjecties. Hierbij worden opdrachten verstopt in documenten, afbeeldingen of andere data die de AI mag verwerken.
- Verborgen tekst in documenten kan instructies bevatten om gevoelige data te verzamelen.
- Metadata kan misbruikt worden om code of commando’s door te geven.
- Onzichtbare HTML-elementen in webpagina’s kunnen AI-gedrag sturen.
Omdat AI deze opdrachten zonder menselijke interpretatie uitvoert, is dit een aantrekkelijke methode voor aanvallers.
Silent data exfiltration
Niet alle datadiefstal is luidruchtig. Bij silent data exfiltration worden gegevens langzaam en onopvallend weggesluisd om geen alarmsystemen te activeren.
- Data wordt verstuurd in kleine stukjes, vermomd als normaal netwerkverkeer.
- Informatie kan maandenlang lekken zonder op te vallen.
- Vaak gebruikt bij spionage of langdurige infiltratie.
Zonder diepgaande netwerkmonitoring kan dit type aanval praktisch onzichtbaar blijven.
Insider threats
Niet alle bedreigingen komen van buitenaf. Ontevreden medewerkers, ingehuurde krachten of zelfs onbedoelde fouten van personeel kunnen leiden tot ernstige datalekken.
- Kwaadwillend: bewust gegevens stelen of saboteren.
- Onbedoeld: per ongeluk vertrouwelijke informatie delen of op een phishinglink klikken.
- Onwetend: onvoldoende bewustzijn van veiligheidsprotocollen.
Omdat insiders vaak al toegang hebben tot gevoelige systemen, is hun potentiële impact groot.
Waarom deze dreigingen moeilijk te detecteren zijn
- Ze maken gebruik van vertrouwde kanalen of partners.
- Ze passen zich aan aan normaal netwerkgedrag.
- Ze richten zich op menselijke zwaktes in plaats van puur technische fouten.
- Ze gebruiken technieken die niet in standaardbeveiligingsdatabases staan.
Hierdoor werken traditionele verdedigingsmethoden vaak niet of pas te laat.
Strategieën om onzichtbare dreigingen te verkleinen
- Zero trust-architectuur: behandel elke gebruiker en elk systeem als onbetrouwbaar totdat het tegendeel bewezen is.
- Threat intelligence: verzamel en analyseer informatie over nieuwe aanvalsmethoden.
- Continue monitoring: real-time analyse van netwerk- en systeemgedrag.
- Segmentatie: verdeel netwerken in kleinere delen zodat een inbraak niet direct overal toegang geeft.
- Regelmatige security-audits: laat externe partijen controleren op nieuwe kwetsbaarheden.
Voorbeelden uit de praktijk
- Een softwareleverancier werd gecompromitteerd en verspreidde via een update malware naar honderden bedrijven wereldwijd.
- Een AI-systeem werd misleid door een document met verborgen prompts, waardoor gevoelige klantgegevens werden verstuurd naar een externe server.
- Een voormalig werknemer gebruikte achtergebleven inloggegevens om maandenlang data te exporteren zonder dat iemand het merkte.
Deze voorbeelden tonen aan dat de dreiging vaak buiten het blikveld van standaardbeveiliging ligt.
De rol van bewustwording en training
Technologie kan veel dreigingen helpen detecteren, maar menselijke alertheid blijft onmisbaar.
- Train medewerkers om verdachte signalen te herkennen.
- Oefen met scenario’s van onzichtbare dreigingen.
- Maak duidelijk dat beveiliging niet alleen een IT-verantwoordelijkheid is, maar een gezamenlijke taak.
Een goed geïnformeerd team kan aanvallen stoppen voordat ze schade veroorzaken.
Van reactief naar proactief
Het grootste verschil in verdediging tegen onzichtbare dreigingen is de verschuiving van reactief naar proactief. Wachten tot een aanval wordt ontdekt is geen optie meer. Bedrijven moeten constant zoeken naar afwijkingen, kwetsbaarheden en verdachte patronen, zelfs als er nog geen alarmsignalen zijn.
Door deze aanpak wordt beveiliging een continu proces in plaats van een incidentele actie na een incident. Dat is de enige manier om verborgen dreigingen echt voor te blijven.
3. Waarom traditionele beveiliging tekortschiet
Veel organisaties investeren al jaren in traditionele beveiligingsmaatregelen zoals firewalls, antivirus en VPN’s. Deze middelen zijn nog steeds nuttig, maar het probleem is dat moderne aanvallen hier vaak moeiteloos omheen werken. De manier waarop bedrijven hun bescherming inrichten, is in veel gevallen gebaseerd op een oud model dat niet aansluit op de realiteit van vandaag.
Aanvallers gebruiken nieuwe technieken, geavanceerde social engineering en misbruik van geautomatiseerde systemen om onopgemerkt binnen te komen. Het resultaat: een vals gevoel van veiligheid en een groter risico op datalekken en systeeminbraken.
Perimeterbeveiliging versus moderne aanvalstechnieken
Traditionele beveiliging is vaak gebouwd rond het idee van een “muur” om het bedrijfsnetwerk. Alles binnen die muur wordt vertrouwd, alles daarbuiten niet.
- Firewalls blokkeren inkomend verkeer dat niet is toegestaan.
- VPN’s zorgen voor een veilige verbinding van buiten naar binnen.
- Antivirus detecteert bekende malware op endpoints.
Dit werkt goed tegen oude dreigingen, maar aanvallen vinden tegenwoordig vaak plaats binnen het netwerk, bijvoorbeeld via gecompromitteerde accounts, malware in vertrouwde software of via cloudkoppelingen. Zodra de aanvaller binnen is, zijn er vaak weinig beperkingen.
Het gevaar van verouderde antivirus en firewalls
Antivirussoftware is grotendeels afhankelijk van handtekeningen van bekende malware. Nieuwe varianten of volledig onbekende bedreigingen (zero-days) worden hierdoor vaak gemist.
- Fileless malware draait volledig in het geheugen en laat geen sporen achter op de harde schijf.
- Polymorfe malware verandert voortdurend van vorm om detectie te vermijden.
- Living off the Land-aanvallen gebruiken legitieme systeembestanden om kwaadaardige acties uit te voeren.
Firewalls hebben vergelijkbare beperkingen. Ze kunnen verkeer blokkeren op basis van regels, maar herkennen zelden dat legitiem ogend verkeer stiekem gevoelige data verstuurt naar een externe server.
Complexiteit van hybride cloudomgevingen
Bedrijven werken steeds vaker met een combinatie van lokale systemen, cloudopslag en SaaS-applicaties. Dit levert nieuwe uitdagingen op:
- Data staat verspreid over meerdere locaties, vaak zonder centraal overzicht.
- Toegangsrechten zijn moeilijk consistent te beheren.
- Updates en configuraties moeten op verschillende platformen worden uitgevoerd.
Aanvallers profiteren hiervan door het zwakste punt in de keten te zoeken. Eén slecht beveiligde cloudkoppeling kan toegang geven tot het hele netwerk.
Waarom detectie alleen niet genoeg is
Veel traditionele beveiliging is gericht op detectie: pas als een bedreiging wordt herkend, wordt er actie ondernomen. Dit is te laat bij aanvallen die razendsnel schade aanrichten of wekenlang stilletjes data verzamelen.
- Silent data exfiltration kan onopgemerkt doorgaan zonder triggers te activeren.
- Zero-click aanvallen kunnen al schade veroorzaken voordat detectiesystemen reageren.
- Interne aanvallers werken vaak binnen toegestane parameters, waardoor ze niet opvallen.
Preventie en actieve monitoring zijn minstens zo belangrijk als detectie.
Het vergeten risico van interne netwerken
Omdat interne systemen als “veilig” worden beschouwd, krijgen ze vaak minder aandacht. Maar zodra een aanvaller binnen is, kan hij of zij:
- Vrij bewegen tussen servers en werkstations
- Data verzamelen zonder dat er alarmen afgaan
- Interne applicaties misbruiken die niet zijn ontworpen met beveiliging in gedachten
Interne segmentatie en strikte toegangscontroles zijn zeldzaam, maar vormen juist een belangrijke verdedigingslaag.
Hoe aanvallers traditionele beveiliging omzeilen
- Social engineering: directe manipulatie van medewerkers om inloggegevens of toegang te krijgen.
- Misbruik van legitieme tools zoals PowerShell of Remote Desktop.
- Aanvallen via leveranciers die al toegang hebben tot het netwerk.
- Cloud misconfigurations waardoor onbevoegde toegang mogelijk is.
Deze methoden werken omdat ze niet afhankelijk zijn van het exploiteren van een technische fout, maar juist gebruikmaken van het feit dat systemen zijn ingericht om vertrouwd verkeer en vertrouwde gebruikers te accepteren.
Van reactief naar proactief beveiligen
Om traditionele beveiliging te versterken, moeten bedrijven overstappen op een proactieve benadering:
- Zero trust-architectuur: nooit zomaar iets of iemand vertrouwen, ook niet binnen het netwerk.
- Continue penetratietesten en red teaming om nieuwe zwaktes op te sporen.
- Threat hunting: actief zoeken naar afwijkingen, ook zonder concrete aanwijzingen voor een aanval.
- Automatische gedragsanalyse om verdachte patronen te detecteren.
Voorbeelden uit de praktijk
- Een middelgroot bedrijf werd gehackt via een verouderde VPN-server die nog draaide voor een oud project. De firewall en antivirus zagen niets, omdat het verkeer leek op normaal intern gebruik.
- Een cloudapplicatie van een HR-leverancier bleek verkeerd geconfigureerd, waardoor persoonlijke gegevens van medewerkers openbaar toegankelijk waren.
- Een aanvaller kreeg via een phishingmail toegang tot een beheeraccount en kon zonder enige detectie de interne databases kopiëren.
Deze incidenten hadden voorkomen kunnen worden met proactieve maatregelen in plaats van alleen reactieve verdediging.
Waarom verandering noodzakelijk is
Aanvallers evolueren voortdurend. Beveiliging die vijf jaar geleden afdoende was, kan vandaag compleet ineffectief zijn. Bedrijven die blijven vertrouwen op alleen traditionele middelen, lopen een steeds groter risico. De oplossing is niet om alles weg te gooien, maar om bestaande beveiliging te versterken met moderne strategieën die zijn ontworpen voor de dreigingen van nu.
4. Moderne hacking-technieken waar bedrijven weinig van weten
Cyberaanvallen evolueren voortdurend. Waar traditionele beveiliging vooral gericht was op virussen, phishing en eenvoudige netwerkbreuken, maken moderne aanvallen gebruik van stealth, automatisering en technieken die zelfs geavanceerde beveiligingsoplossingen kunnen omzeilen. Veel organisaties hebben geen volledig beeld van deze methoden, waardoor aanvallers ongestoord hun gang kunnen gaan.
Living off the Land (LotL) aanvallen
Bij LotL-aanvallen gebruiken aanvallers bestaande, legitieme tools en processen op het systeem zelf om hun aanval uit te voeren.
- Voorbeeldtools: PowerShell, Windows Management Instrumentation (WMI), Remote Desktop.
- Voordeel voor de aanvaller: geen extra software installeren, waardoor antivirus weinig detecteert.
- Typisch gebruik: bestanden kopiëren, gebruikersrechten aanpassen of commando’s uitvoeren zonder alarmen te activeren.
LotL is lastig te blokkeren omdat deze tools ook door systeembeheerders worden gebruikt.
Fileless malware
Fileless malware draait volledig in het geheugen en schrijft geen bestanden weg naar de harde schijf.
- Detectieproblemen: traditionele antivirus scant vooral bestanden, niet het actieve geheugen.
- Infectieroutes: malafide macro’s in documenten, geïnfecteerde websites of legitieme scripts.
- Gevaar: verdwijnt vaak volledig bij een herstart, maar kan in de tussentijd grote schade aanrichten of achterdeurtjes installeren.
Fileless aanvallen worden vaak gecombineerd met LotL-technieken voor maximale onzichtbaarheid.
AI-gedreven phishing
Phishing is niet nieuw, maar AI maakt deze methode vele malen gevaarlijker:
- Perfecte grammatica en natuurlijke zinsbouw: geen herkenbare taalfouten meer.
- Persoonlijke targeting: AI analyseert social media-profielen en nieuws om overtuigende e-mails te maken.
- Real-time interactie: AI-chatbots kunnen live reageren op slachtoffers om vertrouwen te winnen.
Dit maakt phishing-aanvallen veel moeilijker te herkennen, zelfs voor getrainde medewerkers.
Deepfake social engineering
Deepfake-technologie kan realistische video’s of audio-opnames maken van bekende personen.
- Scenario’s: een CEO belt “persoonlijk” met het verzoek om een dringende betaling te doen.
- Gevolg: medewerkers handelen sneller uit vertrouwen, zonder extra controle.
- Complexiteit: deepfakes kunnen live worden gegenereerd tijdens videogesprekken.
Zonder verificatieprocedures is dit een zeer effectieve methode om toegang of betalingen te forceren.
Credential stuffing met gelekte data
Bij credential stuffing gebruiken aanvallers grote lijsten met eerder gelekte gebruikersnamen en wachtwoorden.
- Aanpak: automatisch inloggen op verschillende systemen om hergebruikte wachtwoorden te vinden.
- Bron: datalekken van andere platforms, vaak op het dark web te vinden.
- Groot probleem: veel mensen gebruiken hetzelfde wachtwoord op meerdere accounts.
Zelfs sterke wachtwoorden zijn nutteloos als ze al ergens zijn gelekt en opnieuw worden gebruikt.
Supply chain en third-party exploits
Aanvallers richten zich op externe partijen die toegang hebben tot je systemen.
- Softwareleveranciers: schadelijke code toevoegen aan updates.
- Externe consultants: misbruik maken van tijdelijke toegangsrechten.
- Cloudproviders: kwetsbaarheden in gedeelde infrastructuur exploiteren.
Omdat deze partijen vaak vertrouwde toegang hebben, kan een aanval zich snel verspreiden.
Waarom deze technieken vaak onopgemerkt blijven
- Ze maken gebruik van legitieme processen en tools.
- Aanvallen zijn vaak modulair en verspreiden zich langzaam om detectie te vermijden.
- Beveiligingsteams zijn gefocust op bekende dreigingen en missen afwijkende patronen.
- Aanvallen worden vaak gecombineerd voor maximale effectiviteit (bijvoorbeeld LotL + fileless malware + phishing).
Strategieën om moderne technieken te weerstaan
- Gedragsanalyse: monitoren van afwijkend gebruik van legitieme tools.
- Multi-factor authenticatie (MFA): maakt gestolen inloggegevens minder bruikbaar.
- Segmentatie: beperken van laterale beweging binnen netwerken.
- Threat hunting: actief zoeken naar afwijkend gedrag, ook zonder waarschuwingen.
- Security awareness: trainen op nieuwe vormen van social engineering, inclusief deepfakes.
Voorbeelden uit de praktijk
- Een financiële afdeling ontving een deepfake-video van de CEO met het verzoek om een overboeking te doen. Het leek authentiek en werd zonder verificatie uitgevoerd.
- Een groot bedrijf werd slachtoffer van een LotL-aanval waarbij PowerShell werd gebruikt om gegevens te exfiltreren zonder detectie.
- Een overheidsinstantie kreeg te maken met AI-gegenereerde spear phishing die specifiek gericht was op beleidsmakers, met inhoud die was afgestemd op hun actuele projecten.
De noodzaak van voortdurende aanpassing
Moderne hacking-technieken ontwikkelen zich snel. Een verdedigingsstrategie die vandaag werkt, kan morgen al achterhaald zijn. Organisaties moeten daarom beveiligingsmaatregelen voortdurend evalueren en aanpassen, niet alleen op basis van incidenten, maar ook door te anticiperen op trends in het dreigingslandschap.
Bedrijven die deze realiteit onderkennen, hebben een voorsprong: zij kunnen hun detectie en preventie afstemmen op de aanvalsmethoden van morgen in plaats van de dreigingen van gisteren.
5. Informatiebeveiliging als integraal proces
Informatiebeveiliging wordt door veel organisaties nog te vaak gezien als een IT-aangelegenheid. Er wordt gedacht: “De IT-afdeling regelt dat wel.” In werkelijkheid is effectieve informatiebeveiliging een organisatiebreed proces dat alle afdelingen, systemen én mensen raakt. Hackers richten zich immers niet alleen op firewalls en servers, maar net zo vaak op medewerkers, leveranciers en bedrijfsprocessen.
Het idee dat beveiliging kan worden opgelost met één product of één afdeling is verouderd. Moderne dreigingen vereisen een geïntegreerde aanpak waarbij techniek, beleid en bewustwording samenkomen.
Van losse maatregelen naar een samenhangend geheel
Veel bedrijven hebben wel beveiligingsmaatregelen, maar deze werken vaak los van elkaar. Bijvoorbeeld:
- Een firewall die netwerkverkeer blokkeert, maar geen zicht heeft op verdachte interne activiteit.
- Een awareness-training die maar één keer per jaar wordt gegeven en snel vergeten wordt.
- Wachtwoordbeleid dat niet wordt gecontroleerd of afgedwongen.
In een integraal proces worden al deze elementen verbonden. De uitkomst is een continu werkend systeem dat kan reageren op incidenten, zich aanpast aan nieuwe dreigingen en waarbij elke laag in de organisatie een rol speelt.
Security by design
In plaats van achteraf beveiliging toe te voegen, moet veiligheid ingebouwd zijn in elk nieuw systeem, product of proces. Dit betekent:
- Risicoanalyse vóór de ontwikkeling of implementatie.
- Alleen noodzakelijke toegangsrechten toekennen.
- Data versleutelen in opslag én tijdens overdracht.
- Logging en monitoring standaard activeren.
Met security by design wordt voorkomen dat er achteraf dure en complexe beveiligingslagen moeten worden toegevoegd.
Continue testen en evalueren
Een integraal proces stopt niet bij implementatie. Beveiligingsmaatregelen moeten voortdurend getest en bijgesteld worden.
- Penetratietesten om technische zwaktes te vinden.
- Red teaming om het hele verdedigingsnetwerk te evalueren, inclusief menselijk gedrag.
- Incidentrespons-oefeningen om te testen of iedereen weet wat te doen bij een aanval.
Door deze tests structureel uit te voeren, worden blinde vlekken sneller ontdekt.
De combinatie van technologie, beleid en menselijk gedrag
Sterke technologie is onmisbaar, maar zonder goed beleid en getrainde mensen blijft de verdediging kwetsbaar.
- Technologie: firewalls, intrusion detection, endpoint security, SIEM-systemen.
- Beleid: duidelijke procedures voor toegangsbeheer, dataverwerking en incidentafhandeling.
- Menselijk gedrag: alertheid, naleving van protocollen en het melden van verdachte situaties.
Deze drie pijlers moeten elkaar versterken. Een geavanceerd beveiligingssysteem heeft weinig nut als medewerkers het omzeilen omdat het “te veel gedoe” is.
De rol van de information security officer
In veel organisaties is de coördinatie van informatiebeveiliging versnipperd. Een information security officer (ISO) zorgt voor samenhang. Deze rol omvat:
- Het opstellen en beheren van het beveiligingsbeleid.
- Het afstemmen van technische en organisatorische maatregelen.
- Het organiseren van trainingen en bewustwordingscampagnes.
- Het rapporteren over beveiligingsstatus aan het management.
De ISO fungeert als brug tussen techniek en bedrijfsvoering, en zorgt dat beveiliging niet alleen een IT-project blijft, maar onderdeel wordt van de bedrijfscultuur.
Informatiebeveiliging in alle lagen van de organisatie
Beveiliging moet worden ingebed in iedere laag van het bedrijf:
- Bestuur: stelt budget en prioriteiten vast, ziet beveiliging als strategisch belang.
- Management: vertaalt beleid naar dagelijkse processen en houdt toezicht op naleving.
- Operationele teams: voeren technische en organisatorische maatregelen uit.
- Alle medewerkers: volgen procedures en dragen actief bij aan een veilige werkomgeving.
Zonder betrokkenheid op elk niveau wordt informatiebeveiliging al snel een papieren tijger.
Integratie met leveranciers en partners
In een tijd van uitbestede IT, cloudoplossingen en ketensamenwerkingen is de beveiliging van leveranciers net zo belangrijk als die van het eigen bedrijf.
- Vraag om beveiligingscertificeringen of auditrapporten.
- Leg beveiligingseisen contractueel vast.
- Monitor naleving met regelmatige evaluaties.
Een keten is zo sterk als de zwakste schakel. Een partner met slechte beveiliging kan jouw organisatie direct in gevaar brengen.
Risicogebaseerde benadering
Niet alle gegevens en systemen zijn even belangrijk. Een risicogebaseerde aanpak zorgt dat middelen en aandacht gaan naar de onderdelen met de grootste impact bij verlies of misbruik.
- Identificeer welke informatie bedrijfskritisch is.
- Beoordeel de kans op en impact van een incident.
- Bepaal prioriteiten voor beveiligingsmaatregelen.
Zo wordt voorkomen dat er evenveel tijd en budget wordt besteed aan onbelangrijke systemen als aan de kroonjuwelen van het bedrijf.
Cultuur van veiligheid
Een integraal beveiligingsproces werkt alleen als beveiliging deel wordt van de bedrijfscultuur.
- Maak beveiliging zichtbaar in de dagelijkse praktijk.
- Beloon medewerkers die incidenten melden.
- Zorg voor open communicatie over dreigingen en verbeteringen.
Als medewerkers beveiliging zien als een gezamenlijke verantwoordelijkheid, neemt de effectiviteit enorm toe.
Praktische stappen om te starten
- Benoem een verantwoordelijke voor coördinatie (bij voorkeur een ISO).
- Breng alle huidige maatregelen, processen en risico’s in kaart.
- Stel meetbare doelstellingen op, bijvoorbeeld tijd tot detectie van incidenten.
- Plan regelmatige evaluaties en verbetercycli.
- Zorg voor training op maat per functie of afdeling.
Waarom dit alles belangrijk is voor de toekomst
De dreigingen evolueren continu. Nieuwe technologieën zoals AI, IoT en quantum computing brengen kansen, maar ook nieuwe aanvalsmethoden. Een integraal proces maakt het mogelijk om snel in te spelen op deze veranderingen.
- Incidenten worden sneller gedetecteerd en opgelost.
- Nieuwe dreigingen worden eerder opgemerkt.
- De schade bij een aanval blijft beperkt.
Bedrijven die nu al een geïntegreerde aanpak hanteren, bouwen een fundament dat meegroeit met het dreigingslandschap. Organisaties die wachten tot een groot incident hen dwingt tot actie, lopen het risico op onherstelbare reputatieschade en financiële verliezen.
6. Praktische stappen om verborgen dreigingen te minimaliseren
Veel organisaties weten wel dat cyberdreigingen bestaan, maar missen een concreet plan om vooral de verborgen dreigingen te verkleinen. Dit zijn de aanvallen die je niet meteen ziet en die vaak pas ontdekt worden als de schade al is aangericht. Denk aan langdurige datadiefstal, onopgemerkte misconfiguraties in de cloud, of slimme social engineering-trucs die buiten de radar van traditionele beveiliging vallen.
Een effectieve aanpak begint bij het combineren van technische maatregelen, strakke processen en goed getrainde mensen. Hier volgen de belangrijkste stappen om verborgen dreigingen in toom te houden.
1. Implementeer een zero trust-architectuur
Het klassieke model van “vertrouw alles binnen het netwerk” werkt niet meer. Zero trust gaat uit van het principe: vertrouw niemand, verifieer alles.
- Authenticatie en autorisatie bij elke toegangspoging, ook intern.
- Least privilege: gebruikers en systemen krijgen alleen de rechten die ze absoluut nodig hebben.
- Microsegmentatie: het netwerk opdelen in kleine zones om laterale beweging te beperken.
Zero trust maakt het moeilijker voor aanvallers om zich onopgemerkt door je netwerk te verplaatsen.
2. Voer regelmatige penetratietesten en red teaming uit
Technische kwetsbaarheden zijn vaak de directe ingang voor aanvallers.
- Pentests focussen op specifieke systemen of applicaties.
- Red teaming test het hele beveiligingslandschap, inclusief menselijke factoren en processen.
Door deze testen meerdere keren per jaar uit te voeren, krijg je een actueel beeld van je zwakke plekken en kun je gericht verbeteren.
3. Gebruik threat intelligence voor actuele dreigingsinformatie
Threat intelligence geeft inzicht in welke aanvalsmethoden en kwetsbaarheden op dit moment actief worden misbruikt.
- Abonneer je op betrouwbare threat feeds.
- Gebruik deze informatie om beveiligingsregels en filters te updaten.
- Koppel threat intelligence aan je Security Information and Event Management (SIEM) systeem voor automatische detectie.
Zo anticipeer je op nieuwe dreigingen in plaats van achteraf te reageren.
4. Monitor continu op afwijkend gedrag
Verborgen dreigingen laten vaak geen duidelijke alarmbellen afgaan. Gedragsanalyse kan helpen om subtiele afwijkingen te herkennen:
- Ongebruikelijke logins (tijdstip, locatie, apparaat).
- Grote hoeveelheden data die verplaatst worden buiten werkuren.
- Nieuwe processen of scripts die niet in de standaardconfiguratie horen.
Geavanceerde monitoring detecteert patronen die traditionele beveiliging mist.
5. Bescherm tegen misconfiguraties in cloud en SaaS
Cloud- en SaaS-diensten zijn vaak het doelwit omdat configuratiefouten veel voorkomen.
- Voer regelmatig configuratie-audits uit.
- Gebruik tools die automatisch controleren op bekende risico’s, zoals openstaande databases of onbeveiligde opslagbuckets.
- Houd strikte controle over API-sleutels en integraties.
Een kleine fout in een cloudinstelling kan leiden tot enorme datalekken.
6. Beperk de impact van credential stuffing
Aanvallers gebruiken enorme lijsten met gelekte wachtwoorden om in te loggen op accounts.
- Multi-factor authenticatie (MFA) voor alle accounts.
- Wachtwoordmanagers om sterkere, unieke wachtwoorden te creëren.
- Controleer met monitoringtools of bedrijfsaccounts voorkomen in bekende datalekken.
Door MFA toe te passen, worden gestolen inloggegevens vrijwel waardeloos.
7. Train medewerkers in het herkennen van subtiele aanvallen
Medewerkers blijven een van de belangrijkste schakels in beveiliging. Training moet gericht zijn op realistische dreigingen:
- Phishing die speciaal op de organisatie is afgestemd.
- Deepfake-audio of -video die lijkt op een manager of klant.
- Documenten met verborgen prompts die AI-systemen kunnen manipuleren.
Door herhaling en realistische simulaties worden medewerkers beter in het herkennen van signalen die niet meteen opvallen.
8. Stel een incidentresponsplan op en test het regelmatig
Een goed incidentresponsplan beperkt de schade zodra een dreiging wordt ontdekt.
- Benoem duidelijke rollen en verantwoordelijkheden.
- Definieer het proces voor communicatie intern en extern.
- Test het plan via tabletop-oefeningen en live simulaties.
Zo weet iedereen wat te doen, ook onder druk.
9. Voer security-audits uit bij leveranciers en partners
Veel verborgen dreigingen ontstaan via de supply chain.
- Vraag leveranciers om bewijs van hun beveiligingsmaatregelen.
- Controleer of zij voldoen aan jouw standaarden en regelgeving.
- Houd toegang van externe partijen beperkt en tijdelijk.
Een keten is zo sterk als de zwakste schakel; leveranciersbeveiliging is dus net zo belangrijk als interne beveiliging.
10. Maak beveiliging meetbaar
Meten is weten, ook bij het minimaliseren van verborgen dreigingen.
- Stel KPI’s in zoals tijd tot detectie (TTD) en tijd tot herstel (TTR).
- Meet het aantal gedetecteerde afwijkingen en succesvolle blokkades.
- Analyseer trends om te zien of maatregelen effect hebben.
Door prestaties te volgen, kun je beveiligingsstrategieën op data baseren in plaats van aannames.
11. Combineer preventie met detectie
Preventieve maatregelen zijn belangrijk, maar geen enkele beveiliging is 100% waterdicht. Combineer:
- Preventie: zero trust, patchmanagement, MFA.
- Detectie: SIEM, gedragsanalyse, threat intelligence.
- Respons: incidentresponseplan en herstelprocedures.
Deze gelaagde aanpak zorgt voor weerbaarheid op meerdere fronten.
12. Creëer een cultuur van waakzaamheid
Technologie alleen is niet genoeg. Bedrijven die beveiliging als onderdeel van hun cultuur omarmen, hebben meer kans om verborgen dreigingen te stoppen.
- Bespreek beveiliging in teamoverleggen.
- Beloon het melden van verdachte situaties.
- Zorg dat medewerkers zich eigenaar voelen van de veiligheid van bedrijfsgegevens.
Een organisatiebreed gevoel van verantwoordelijkheid maakt dat verdachte signalen sneller worden opgepikt.
Met deze stappen bouw je een meerlaagse verdediging die niet alleen bekende aanvallen stopt, maar ook voorbereid is op de stille, geavanceerde en vaak onzichtbare dreigingen van vandaag. Door technologie, processen en mensen te combineren, verklein je de kans dat aanvallers maandenlang ongemerkt toegang hebben tot je systemen.
7. Toekomstige trends en opkomende dreigingen
De wereld van cyberdreigingen staat nooit stil. Aanvallers passen zich voortdurend aan, ontwikkelen nieuwe technieken en vinden creatieve manieren om bestaande beveiligingslagen te omzeilen. Terwijl organisaties hun verdediging verbeteren, ontwikkelen criminelen aanvalsmethoden die inspelen op nieuwe technologieën en veranderingen in hoe we werken. Wie nu vooruit kijkt, kan zich voorbereiden op risico’s die voor veel bedrijven nog onbekend zijn.
AI-aanvallen die menselijk gedrag imiteren
Kunstmatige intelligentie wordt niet alleen gebruikt voor productiviteit en automatisering, maar ook als aanvalswapen.
- Geautomatiseerde social engineering: AI kan grote hoeveelheden openbare data analyseren en hyperpersoonlijke phishingberichten genereren.
- Chatbots voor interactie: een aanvaller kan AI inzetten om geloofwaardige gesprekken te voeren met medewerkers, waardoor deze onbewust informatie delen.
- Realistische vervalsingen: AI kan e-mails, chats en zelfs documenten maken die niet van echt te onderscheiden zijn.
Het gevaar zit in de snelheid en schaal: een AI kan in seconden duizenden berichten personaliseren en versturen.
Kwetsbaarheden in IoT en OT-systemen
Het Internet of Things (IoT) en Operational Technology (OT) worden steeds meer geïntegreerd in bedrijfsprocessen.
- IoT-apparaten zoals slimme camera’s, sensoren en printers zijn vaak slecht beveiligd en krijgen zelden updates.
- OT-systemen die fabrieken, energiecentrales en transport aansturen, draaien vaak op verouderde software.
- Aanvallers kunnen deze systemen misbruiken om fysieke schade te veroorzaken of bedrijfsprocessen te verstoren.
Omdat IoT en OT vaak verbonden zijn met het bedrijfsnetwerk, kan een zwakke sensor de toegangspoort zijn tot kritieke systemen.
Quantum computing en de impact op encryptie
Quantum computing belooft enorme rekenkracht, maar vormt ook een bedreiging voor de huidige cryptografische standaarden.
- Algoritmes die nu veilig worden geacht, kunnen in de toekomst mogelijk in seconden worden gekraakt.
- Gevoelige data die vandaag wordt onderschept, kan in de toekomst alsnog worden ontsleuteld.
- Organisaties moeten overstappen naar post-quantum cryptografie om voorbereid te zijn.
Wie wacht tot quantum computers gangbaar zijn, loopt het risico dat jaren aan vertrouwelijke informatie ineens kwetsbaar wordt.
Geavanceerde deepfake-aanvallen
Deepfake-technologie wordt steeds toegankelijker en moeilijker te detecteren.
- Videovergaderingen: real-time deepfakes kunnen een medewerker of directeur overtuigend imiteren.
- Audioboodschappen: stemklonen kunnen gebruikt worden om autorisaties te verkrijgen of betalingen goed te keuren.
- Identiteitsfraude: deepfakes kunnen worden ingezet bij online verificatieprocessen.
Zonder verificatiestappen buiten beeld of geluid om, zijn deze aanvallen bijzonder effectief.
Supply chain 2.0: ketenaanvallen via AI en automatisering
De supply chain blijft een populair doelwit, maar de methoden veranderen.
- Geautomatiseerde code-injecties in open-sourcebibliotheken.
- Manipulatie van AI-modellen die in bedrijfssoftware worden geïntegreerd.
- Kwaadaardige automatiseringsscripts bij leveranciers die onopgemerkt toegang tot systemen geven.
Omdat ketens steeds digitaler en complexer worden, is het moeilijker om alle schakels te controleren.
Toename van aanvallen op SaaS- en cloudplatforms
Cloud en SaaS maken werken efficiënter, maar brengen ook nieuwe risico’s.
- Multi-tenant kwetsbaarheden: fouten in gedeelde infrastructuur kunnen meerdere klanten tegelijk raken.
- API-aanvallen: slecht beveiligde API’s bieden directe toegang tot gevoelige data.
- Misconfiguraties: verkeerde instellingen kunnen leiden tot publieke toegang tot vertrouwelijke bestanden.
Cloudbeveiliging vereist niet alleen technische maatregelen, maar ook strikte configuratiecontroles en regelmatige audits.
Hybride aanvallen die fysieke en digitale schade combineren
Aanvallen beperken zich niet langer tot alleen data. Hybride aanvallen combineren digitale inbraken met fysieke sabotage.
- Inbreken in gebouwbeheersystemen om deuren te openen.
- Manipulatie van productielijnen via OT-systemen.
- Verstoring van logistieke processen door zowel IT- als fysieke toegang.
Deze combinatie maakt aanvallen moeilijker te detecteren en vergroot de impact aanzienlijk.
Cybercriminelen als dienstverleners
Steeds vaker bieden criminelen hacking-diensten aan via ondergrondse marktplaatsen.
- Ransomware-as-a-Service (RaaS): kant-en-klare ransomwarepakketten inclusief support.
- Phishingkits die AI gebruiken om aanvallen te automatiseren.
- Exploit-marktplaatsen voor zero-days.
Hierdoor wordt het voor minder technisch onderlegde criminelen mogelijk om geavanceerde aanvallen uit te voeren.
Hoe organisaties zich kunnen voorbereiden
- Investeer in AI-beveiliging: detectiesystemen die AI-aanvallen herkennen en blokkeren.
- Bescherm IoT en OT: update en segmenteer deze systemen strikt.
- Begin nu met post-quantum cryptografie: test nieuwe algoritmes voordat het echt nodig is.
- Implementeer identiteitsverificatie: meerlagige verificatie bij gevoelige handelingen.
- Controleer leveranciers: eis beveiligingsmaatregelen voor AI en automatiseringssystemen.
Het belang van scenario-denken
Om voorbereid te zijn op opkomende dreigingen, is het essentieel om regelmatig scenario’s door te nemen:
- Hoe zou een AI-gestuurde phishingcampagne onze organisatie raken?
- Wat gebeurt er als onze cloudprovider een beveiligingslek heeft?
- Hoe reageren we als een deepfake-video van onze CEO opduikt?
Door deze scenario’s te oefenen, verklein je de reactietijd en vergroot je de kans om schade te beperken.
Vooruitkijken als kern van beveiliging
Veel organisaties focussen op dreigingen die ze al hebben meegemaakt. Maar de grootste bedreigingen zijn vaak diegenen die nog niet breed bekend zijn. Proactief vooruitkijken betekent:
- Investeren in R&D voor beveiligingstechnologieën.
- Samenwerken met brancheorganisaties en security-community’s.
- Dreigingsinformatie delen en analyseren.
Zo verschuif je van reactief reageren naar proactief voorkomen.
8. Van onwetendheid naar weerbaarheid
Onzichtbare dreigingen en moderne aanvalstechnieken vragen om meer dan alleen technologie. De echte kracht zit in het combineren van goede beveiligingstools met kennis, alertheid en een sterke organisatiecultuur. Onwetendheid maakt een organisatie kwetsbaar, maar met de juiste aanpak kan iedereen bijdragen aan een stevig verdedigingsfront.
Bewustwording als eerste stap
Medewerkers zijn vaak de eerste die afwijkingen kunnen opmerken. Met gerichte weerbaarheidstraining leren zij:
- Verdachte e-mails, documenten en verzoeken te herkennen
- Kritisch te blijven bij onverwachte vragen om toegang of gegevens
- Incidenten direct te melden volgens vaste procedures
Zo wordt iedere medewerker een actieve schakel in de beveiliging.
De rol van leiderschap
Een ISO (information security officer) kan de verbindende factor zijn tussen techniek en mensen. Deze rol zorgt dat beleid, training en technische maatregelen op elkaar aansluiten, en dat verbeteringen continu worden doorgevoerd.
Naar een cultuur van veiligheid
Weerbaarheid ontstaat niet van de ene op de andere dag. Het is een proces waarbij:
- Beveiliging regelmatig besproken wordt in team- en managementoverleggen
- Successen en verbeterpunten gedeeld worden
- Beveiligingsincidenten worden gezien als leermomenten
Door onwetendheid om te zetten in kennis en proactief handelen, bouw je een organisatie die niet alleen reageert op dreigingen, maar ze ook voor kan zijn. Dat is de basis van een moderne, wendbare en veilige bedrijfsvoering.
